Spotkanie dotyczyło głównie omówienia zmian w Pakiecie 2.0. Przypomnijmy, że na początku roku organizacje samorządowe (w tym ZMP) przedstawiły rządowi drugi zestaw rekomendacji legislacyjnych, zwany Pakietem 2.0, obejmujących 23 propozycje, które mają usprawnić funkcjonowanie JST – od opłat cmentarnych, poprzez wnioski o informację publiczną, po fundusz sołecki i gospodarkę mieszkaniową. Samorządy podkreślają, że to praktyczne i niekontrowersyjne korekty, odpowiadające na problemy zgłaszane od lat.

Jednym z obszarów, który – zdaniem ZMP - wymaga reformy jest prawodawstwo dotyczące budżetów obywatelskich. Niestety temat ten nie znalazł się w przedstawionym przez rząd projekcie z 27 stycznia 2026 r. Propozycję nowych przepisów dotyczących reformy BO przygotowała Grupa Robocza ds. partycypacji i dialogu obywatelskiego przy Przewodniczącym Komitetu ds. Pożytku Publicznego (we współpracy z NIW-CRSO), a ich włączenie do Pakietu 2.0 rekomendował Zarząd ZMP w grudniu ubiegłego roku. W swoim stanowisku z 12 maja br. Komisja Partnerstwa i Dialogu ZMP podkreśla, że propozycje zapisów ustawowych zostały przyjęte przez Grupę Roboczą już 31 marca 2025 r. na podstawie szerokich konsultacji z aktywistami, organizacjami pozarządowymi i samorządowcami. W toku uzgodnień do procedowanego projektu ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego (UD309) zostały zgłoszone przez Przewodniczącego Komitetu Pożytku Publicznego, a w ramach opiniowania - przez Narodowy Instytut Wolności. W odpowiedzi wskazywano, że ze względu na zaawansowanie tamtych prac, reforma Budżetu Obywatelskiego powinna zostać wpisana właśnie do Pakietu 2.0.

„Pominięcie reformy BO, będzie skutkowało między innymi utrzymaniem obecnych barier proceduralnych, brakiem odpowiedzi na zgłaszane w terenie problemy (frekwencja, powtarzalność projektów, fikcyjność konsultacji) oraz ryzykiem dalszej erozji zaufania do partycypacji obywatelskiej” – czytamy w stanowisku Komisji Związku, która apeluje o niezwłoczne włączenie wypracowanych przepisów do Pakietu 2.0. „Pominięcie reformy Budżetu Obywatelskiego stoi w sprzeczności z deklarowanymi celami Pakietu 2.0 w zakresie decentralizacji i wzmacniania demokracji lokalnej” – piszą w stanowisku przedstawiciele miast.

Niestety przy okazji dyskusji nad zawartością i kształtem Pakietu 2.0 trudno zapomnieć, że wciąż na przekazanie do Sejmu czeka pierwszy pakiet zmian wręczony rządowi wiele miesięcy temu.

W odniesieniu do Pakietu 2.0 Komisja wypracowała ponadto stanowisko mówiące o potrzebie zwolnienia gmin i ich jednostek z części opłat administracyjnych, gdy środki i tak pozostają w budżecie tej samej jednostki. Rekomendacja Komisji dotyczy zmiany przepisów zawartych w dzisiejszej ustawie o samorządzie gminnym. Komisja proponuje, by art. 50a Pakietu 2.0 otrzymał brzmienie:

Art. 50a. Gmina i jej jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, instytucje kultury prowadzone bądź współprowadzone przez gminę oraz organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w zakresie realizacji zadań zleconych przez daną gminę w formie powierzenia, nie podlegają opłatom oraz niepodatkowym należnościom budżetowym o charakterze publicznoprawnym, które stanowią jednocześnie dochody i wydatki budżetu tej gminy.

Członkowie Komisji rozmawiali także o kwestii możliwości przekazywania nieruchomości organizacjom pozarządowym na realizację zadań publicznych. W ramach punktu 9. Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.) Komisja proponuje w art. 35 dodać ust. 1c w brzmieniu:

„1c. Obowiązek, o którym mowa w ust.1, nie dotyczy oddania nieruchomości w najem, dzierżawę lub użyczenie na potrzeby realizacji zadania publicznego, dla organizacji pozarządowej lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 ust. 3 realizującego zadanie publiczne w trybie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. 2020 poz. 1057, z późn. zm.)".

Proponowany przepis jednoznacznie pozwala gminie ogłosić otwarty konkurs ofert, którego elementem jest zagospodarowanie nieruchomości należącej do gminy przez organizację pozarządową lub podmiot wymieniony w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Przedstawiciele miast uzasadniają swoją propozycję tym, że potrzeba prowadzenia tego typu konkursów jest zgłaszana przez gminy od bardzo wielu lat. Jest to związane z chęcią przekazania do realizacji zadania, które odbywa się w nieruchomości należącej do gminy, a jego częścią jest zagospodarowanie nieruchomości w sposób opisany w ogłoszeniu konkursowym. Bardzo często wiąże się to z remontami lub adaptacją.

Na zakończenie rozmawiano o planowanych jesiennych spotkaniach komisji. Jej członkowie wymienili się też informacjami o zbliżających się konferencjach dotyczących demokracji partycypacyjnej i współpracy samorządów. (epe)