Na początku obrad o pracach Komisji Wspólnej Rządu i ST oraz bieżących pracach legislacyjnych przekazał opowiedział uczestnikom Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP oraz pełnomocnik Zarządu ZMP ds. legislacyjnych. Mówił na temat m.in.: dyskusji wokół rezerwy samorządowej, funduszu bezpieczeństwa i obronności, restrukturyzacji szpitali oraz projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast (jest już dostępna oficjalna wersja). Sekretarz strony samorządowej KWRiST poinformował ponadto, że samorządy otrzymają w przyszłym roku 1 miliard 520 milionów zł na różne programy dotyczące rozwoju sportu (budowane obiekty będą mogą stanowić infrastrukturę ochrony ludności).

Gościem spotkania był senator Zygmunt Frankiewicz, który zrelacjonował działania parlamentarne w kwestii zniesienia dwukadencyjności.
Oczekiwania miast w sprawie odpadów – ROP i zupełnie nowa ustawa
Członkowie Zarządu ZMP podjęli - wspólne z Unią Metropolii Polskich - stanowisko w sprawie nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (UCPG). Związek i Unia, na podstawie rekomendacji Komisji Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska ZMP oraz współpracujących z nią ekspertów, z zadowoleniem przyjęli część zmian wprowadzonych do projektu. Zdecydowanie pozytywnie oceniono wycofanie się przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska z bardzo negatywnie ocenianych propozycji dotyczących wprowadzenia do ustawy metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, powiązanej z ilością odebranych lub przyjętych odpadów (PAYT) oraz rozbudowanego katalogu zwolnień z opłaty, które nie były powiązane z adekwatnym zmniejszeniem kosztów funkcjonowania gminnego systemu odpadowego.
Podkreślono jednak, że projekt w dalszym ciągu nie spełnia wszystkich oczekiwań środowiska samorządowego, dlatego kolejny raz zaapelowano o jak najszybsze zakończenie prac nad ustawą dotyczącą Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta, która powinna być fundamentem całego systemu odpadowego i stanowić punkt wyjścia do kolejnych zmian w gospodarce odpadami, w tym punktowych zmian w UCPG.
Równocześnie samorządowcy z miast postulują jak najszybsze uchwalenie przepisów dotyczących obniżenia w latach 2025-2029 roku poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu oraz podtrzymują formułowaną od wielu lat konieczność rozpoczęcia prac nad całkowicie nową ustawą, stanowiącą podstawę funkcjonowania gminnych systemów gospodarki odpadami komunalnymi. „Do czasu pełnego wdrożenia mechanizmu ROP Ministerstwo Klimatu i Środowiska powinno odstąpić od wszelkich zmian ustawowych – także tych zawartych w projekcie - które mogłyby zwiększyć koszty funkcjonowania gminnych systemów gospodarowania odpadami komunalnymi. Ostatecznie bowiem przełożą się one na kolejne wzrosty stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi uiszczanych przez mieszkańców (np. w zakresie dodatkowych form zbierania odpadów). Należy podkreślić, iż zgodnie z danymi Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych tylko w ostatnich dwóch latach wydatki gmin na gospodarkę odpadami komunalnymi wzrosły o ponad 1,3 mld zł, tj. o blisko 10%. Rok 2026, w związku z wadliwie wprowadzonym, wbrew stanowisku środowisk samorządowych systemem kaucyjnym, będzie kolejnym rokiem istotnego wzrostu kosztów systemów odpadowych.” – można przeczytać w stanowisku.

Większe kompetencje dla strażników miejskich
Zarząd obradujący w Krakowie przygotował też stanowisko w sprawie rozszerzenia uprawnień straży miejskich oraz dostosowania zasad ich funkcjonowania do potrzeb samorządów. Zwrócono w nim uwagę na potrzebę pilnej i kompleksowej nowelizacji ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych oraz powiązanych z nią przepisów regulujących kompetencje strażników miejskich. Aktualne rozwiązania prawne - obowiązujące od 29 lat - nie w pełni odpowiadają współczesnym potrzebom miast w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego, a ograniczony katalog uprawnień straży utrudnia skuteczne wykonywanie powierzonych im zadań. Konieczne jest przede wszystkim rozszerzenie uprawnień kontrolnych strażników gminnych w kwestii bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz katalogu wykroczeń objętych postępowaniem mandatowym, zapewnienie skuteczniejszych instrumentów reagowania na zakłócanie spokoju i porządku publicznego.
Rozszerzeniu kompetencji powinno jednocześnie towarzyszyć wzmocnienie ochrony prawnej strażników oraz dostosowanie zasad organizacji i funkcjonowania straży do współczesnych potrzeb, zwłaszcza dotyczących bezpieczeństwa w trakcie wykonywania czynności służbowych, przygotowania zawodowego, podnoszenia kwalifikacji oraz warunków zatrudnienia.
Po wielu latach starań środowisk samorządowych oraz Krajowej Rady Komendantów Straży Miejskich i Gminnych, w wykazie rządowych prac legislacyjnych znalazł się projekt oznaczony numerem UD482, który zawiera część z niezbędnych zmian w ustawie o strażach gminnych. ZMP zaapelował w Krakowie o uzupełnienie tego projektu o przedstawione w stanowisku postulaty oraz zdecydowane przyspieszenie prac legislacyjnych.

Apel o środki na drogi dla wszystkich JST
W stanowisku Zarządu Związku w sprawie konieczności zapewnienia adekwatnego finansowania dróg samorządowych zwrócono uwagę na wciąż trwający problem niedostatecznego finansowania zadań związanych z utrzymaniem, remontami, przebudową oraz rozwojem infrastruktury drogowej pozostającej w zarządzie JST. W opinii prezydentów i burmistrzów miast obowiązujące rozwiązania prawne i finansowe nie zapewniają samorządom środków odpowiadających rzeczywistym potrzebom w tym zakresie, pomimo stale rosnących kosztów realizacji inwestycji drogowych oraz bieżącego utrzymania infrastruktury. Problem ten dotyczy wszystkich kategorii JST, niezależnie od ich wielkości, położenia czy charakteru zarządzanej sieci drogowej. Środki dostępne z budżetu państwa nie gwarantują pokrycia rzeczywistych potrzeb samorządów.
Szczególnej uwagi wymaga sytuacja miast na prawach powiatu, które wykonują obowiązki zarządcy nie tylko dróg gminnych i powiatowych, lecz również dróg krajowych i wojewódzkich przebiegających przez ich obszar w pewnymi wyjątkami. Dlatego Związek Miast Polskich zgłosił postulaty o istotne zwiększenie środków przeznaczanych na Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg oraz wprowadzenie odrębnego, stabilnego mechanizmu finansowania utrzymania dróg samorządowych, niezależnego od konkursowych instrumentów wspierających inwestycje. Według ZMP trzeba zapewnić wszystkim kategoriom JST równy dostępu do instrumentów finansowania czy systemowe finansowanie dróg krajowych i wojewódzkich w granicach miast na prawach powiatu, poprzez stworzenie odpowiedniego mechanizmu przekazywania środków z budżetu państwa oraz umożliwienie wszystkim tym miastom ubiegania się o dofinansowanie inwestycji na zarządzanych przez nie drogach krajowych i wojewódzkich.
Niebezpieczne odpady pod ziemią
Zarząd Związku przegłosował też Stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz ustawy o odpadach (UD400). Projekt ten w opinii ZMP przed skierowaniem go do dalszych prac legislacyjnych wymagałby dopracowania i uwzględnienia uwag strony samorządowej. ZMP wskazał w stanowisku, że proponowane rozwiązania powinny w większym stopniu uwzględniać interesy społeczności lokalnych oraz rolę organów samorządowych. Kontrowersje wzbudziło dopuszczanie odpadów niebezpiecznych do podziemnego składowania, w tym możliwość odstąpienia od standardowych kryteriów ich przyjmowania. W ocenie Związku istotne jest jednoznaczne określenie procedur weryfikacji bezpieczeństwa takich przedsięwzięć oraz zapewnienie skutecznych mechanizmów nadzoru nad ich funkcjonowaniem. Ma to szczególne znaczenie dla miast, na których obszarze prowadzona jest działalność górnicza, a także dla sąsiednich JST, które mogą odczuwać skutki środowiskowe tej działalności. Chodzi o wzmocnienie udziału organów gmin w procedurach dotyczących podziemnego składowania odpadów oraz zagwarantowanie im dostępu do informacji o wynikach monitoringu i stwierdzonych nieprawidłowościach. Ważne jest jednoznaczne określenie odpowiedzialności za skutki środowiskowe podziemnego składowania odpadów, również po zakończeniu eksploatacji składowiska.

Odłożone stanowiska
Dwa stanowiska w sprawie pilnej potrzeby zmiany zasad finansowania systemu oświaty i wychowania i w sprawie przeciwdziałania depopulacji miast oraz podjęcia inicjatywy utworzenia „Paktu dla Wschodniego Pogranicza” (projekt referowany przez Martę Majewską, burmistrz Hrubieszowa) zostaną przyjęte w późniejszym terminie, gdyż wymagają jeszcze zebrania uwag z miast, konsultacji z komisjami ZMP, dalszej analizy czy uzupełnienia o argumenty z innych stanowisk ZMP. Przy okazji rozmowy na temat stanowiska oświatowego Marek Wójcik przytoczył wyniki PISA, które pokazują spadki na całym świecie, ale szczególnie szybkie w Polsce - https://www.gov.pl/web/edukacja/wyniki-polskiego-raportu-badania-pisa-2025
Negatywnie o budynkach i zmianie ustrojowej
Zasiadający w Zarządzie ZMP negatywnie zaopiniowali projekt ustawy o zmianie ustawy o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwo państwowe (KO). Projekt przewiduje rozszerzenie możliwości przekazywania gminom zakładowych budynków mieszkalnych należących do spółek, w których Skarb Państwa posiada co najmniej 50% udziałów lub akcji. Proponowana regulacja jednak niesie jednak ryzyko przeniesienia na samorządy kosztów remontów i utrzymania często zdegradowanych nieruchomości, bez zapewnienia dodatkowego finansowania. Istotne jest dlatego zachowanie dobrowolności przejmowania nieruchomości oraz rozważenie mechanizmów wsparcia finansowego gmin.
Podobną opinię otrzymał projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (PiS), który przewiduje wprowadzenie zakazu łączenia mandatu radnego gminy, powiatu lub województwa z członkostwem w zarządzie dzielnicy m.st. Warszawy, w tym z pełnieniem funkcji burmistrza dzielnicy. To zmiana ustroju, która może przynieść więcej szkód niż korzyści – podnosili reprezentanci miast.
Przedłużenie dla ochrony powietrza
Z kolei pozytywną opinię uzyskał projekt ustawy o przedłużeniu terminu obowiązywania programów ochrony powietrza (KP Centrum). Przewiduje on przedłużenie obowiązywania dotychczasowych programów ochrony powietrza maksymalnie do 31 grudnia 2028 r., bez konieczności opracowywania nowych dokumentów na krótki okres przejściowy. Rozwiązanie pozwoli ograniczyć koszty administracyjne i organizacyjne związane z przygotowywaniem nowych programów, szczególnie na poziomie województw, oraz zapewnić ciągłość działań na rzecz poprawy jakości powietrza.

Projekty ustaw do korekty – efektywność energetyczna i ochrona grobów weteranów
W sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw (UC77) Zarząd postanowił zwrócić się do autorów regulacji o korektę na podstawie opinii z miast. Projekt ma na celu wdrożenie unijnych przepisów dotyczących efektywności energetycznej, w tym obowiązku zmniejszania zużycia energii finalnej przez instytucje publiczne o 1,9% rocznie względem 2021 r. Przewiduje również obowiązek opracowywania planów działań na rzecz oszczędności energii, corocznego raportowania zużycia energii oraz uwzględniania efektywności energetycznej przy planowaniu inwestycji i dokumentów strategicznych. To rozszerzenie obowiązków, a wątpliwości wzbudził brak zapewnienia dodatkowego finansowania nowych obowiązków, zwłaszcza w kontekście potencjalnych kosztów modernizacji budynków i infrastruktury komunalnej. Zdaniem Zarządu, konieczne jest także ograniczenie obciążeń administracyjnych oraz zapewnienie samorządom odpowiedniego czasu na dostosowanie się do nowych wymagań.
Innym projektem, który w opinii przedstawicieli miast wymaga korekt w oparciu o uwagi z miast (liczne doprecyzowania), jest projekt ustawy o zmianie ustawy o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Lewica). Projekt ten przewiduje wprowadzenie wyraźnego zakazu likwidacji, niszczenia, uszkadzania oraz ponownego wykorzystywania do pochówku grobów weteranów wpisanych do ewidencji IPN. Z perspektywy samorządów regulacja ma znaczenie przede wszystkim dla gmin zarządzających cmentarzami komunalnymi. Niewątpliwie pozytywną propozycją jest wzmocnienie ochrony miejsc pamięci oraz obowiązek informowania zarządców cmentarzy o grobach objętych ewidencją. Obawy zrodziła jednak surowość sankcji karnych, obejmujących też osoby zarządzające cmentarzami oraz ryzyko odpowiedzialności za nieumyślne naruszenie przepisów.

Zdrowie a pogorszenie sytuacji finansowej JST
Negatywnie oceniono projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia przychodów Narodowemu Funduszowi Zdrowia (UD416). Członkowie Zarządu podkreślali, że proponowane zmiany w przepisach ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stoją w sprzeczności z interesem samorządu terytorialnego. Planowana zmiana polegająca na odebraniu gminom 50% wpływów z opłaty od napojów alkoholowych w opakowaniach o pojemności do 300 ml (tzw. opłaty małpkowej) i przekazaniu całości tych środków do NFZ stanowi pogorszenie sytuacji finansowej JST. Poważne wątpliwości zgłoszono też do naliczenia opłaty za dany rok kalendarzowy korzystania z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych oraz
Taką samą opinię otrzymało Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027–2036 (RD 339). Głównym celem tego Programu jest wydłużenie życia w zdrowiu oraz ograniczenie nierówności zdrowotnych. Program koncentruje się na profilaktyce uzależnień, promocji zdrowego stylu życia, ochronie zdrowia psychicznego, przeciwdziałaniu zagrożeniom środowiskowym oraz poprawie skuteczności działań w obszarze zdrowia publicznego. Pozytywnie można ocenić wydłużenie okresu obowiązywania programu, jednak zasadnicze zastrzeżenia dotyczą jego finansowania. Projekt przewiduje realizację części zadań przez JST i ich jednostki organizacyjne ze środków własnych, bez zapewnienia odpowiedniego wsparcia finansowego. Reprezentanci miast wskazywali na pominięcie potencjału gmin uzdrowiskowych i lecznictwa uzdrowiskowego, niedostateczne uwzględnienie różnic demograficznych i terytorialnych oraz niewystarczające środki na rozwój opieki psychiatrycznej, szczególnie dla dzieci i młodzieży. Zastrzeżenia budzą również potencjalne obciążenia sprawozdawcze samorządów. Należałoby zatem zapewnić odrębne finansowanie zadań realizowanych przez JST, uwzględnienie gmin uzdrowiskowych oraz dostosowanie programu do rzeczywistych potrzeb społeczności lokalnych.
O rozporządzeniach – diety i indywidualny tok nauki
Pozytywnie ustosunkowano się do dwóch projektów rozporządzeń: MRiPS zmieniającego rozporządzenie w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (uwagi - brak rekompensat dla JST) oraz ME zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i trybu udzielania zezwoleń na indywidualny program lub tok nauki oraz organizacji indywidualnego programu lub toku nauki. Ten drugi projekt z perspektywy samorządów zwiększa elastyczność organizacji nauczania w szkołach prowadzonych przez JST i może sprzyjać lepszemu wykorzystaniu potencjału uzdolnionych uczniów.

Termomodernizacje DPSów
Zarząd na posiedzeniu w Krakowie zajął się ponadto kwestią organizacji Zgromadzenia Ogólnego w przyszłym roku, planem posiedzeń Zarządu i konferencji w 2027 roku, a także rozpatrzeniem korespondencji z miast.
Członkowie Zarząd zaakceptowali propozycję zgłoszoną przez Wrocław, aby wystosować pismo do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w sprawie możliwości otrzymania dofinansowania na realizację działań, tj. termomodernizację domów pomocy społecznej. DPSy pełnią szczególną funkcję w systemie pomocy społecznej. Wobec postępującego procesu starzenia się społeczeństwa oraz prognozowanego wzrostu liczby osób niesamodzielnych niezbędne jest zapewnienie odpowiednich warunków infrastrukturalnych umożliwiających świadczenie wysokiej jakości usług opiekuńczych, wspomagających oraz bytowych. W ocenie Związku zasadne byłoby zatem stworzenie przez NFOŚiGW programu wsparcia dedykowanego budynkom domów pomocy społecznej lub rozszerzenie katalogu beneficjentów istniejących i planowanych programów dotyczących poprawy efektywności energetycznej budynków publicznych.
Joanna Proniewicz, rzecznik prasowa ZMP