Na początku przyszłego tygodnia MFiPR opublikuje nową wersję projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych, która będzie uwzględniała najważniejszy postulat poniższego stanowiska dotyczący możliwości tworzenia związków rozwojowych przez większą liczbę miast i ich obszarów funkcjonalnych. To efekt m.in. spotkania online przedstawicieli Związku Miast Polskich z resortem.  

Opinia Zarządu Związku Miast Polskich 

o projekcie ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych (UPR03)

(wersja z dnia 30 września 2026 r.)

Zarząd Związku Miast Polskich od wielu lat zabiegał o podjęcie w ramach realizowanych przez państwo polityk publicznych także problematyki miast i ich obszarów funkcjonalnych, zwracając uwagę na rzadko uświadamianą w ujęciach sektorowych złożoność procesów zachodzących w obszarach zurbanizowanych oraz fakt, że wiele negatywnych zjawisk i trudnych problemów społecznych, gospodarczych i środowisko­wych kumuluje się właśnie w miastach. Zapewne właśnie skala trudności i stopień złożoności spraw, które leżą w gestii różnych resortów spowodowały, że – w odróżnieniu od rozwoju regionalnego oraz rozwoju obszarów wiejskich – rozwój miast nie znalazł dotąd w Polsce swojego gospodarza, a kilka resortów wciąż nie uwzględniło problematyki miast w kolejnych wersjach krajowej polityki miejskiej.

Nadzieję na ujęcie w polskiej legislacji zagadnienia zintegrowanego podejścia do rozwoju naszych miast wzbudziło umieszczenie wśród priorytetów w planie prac obecnego rządu projektu ustawy o rozwoju miast i polityce miejskiej. Już pierwsze wersje projektu, ogłoszone przed rokiem, pokazały, że całościowe ujęcie w jednym akcie prawnym problematyki rozwoju obszarów miejskich nie będzie łatwe. Okazało się, że zbudowanie zintegrowanego podejścia przez administrację centralną, w której – wbrew deklaracjom – wciąż dominuje silosowość, czyli zamykanie się poszczególnych ministerstw i urzędów we własnych obszarach kompetencyjnych, jest niezwykle trudne. Jednak przedstawione wówczas propozycje były na tyle interesujące, że przedstawiciele wielu miast, a także zrzeszające je organizacje, w tym Związek Miast Polskich, poparli główne założenia projektu, widząc w nim szansę na zbudowanie rozwiązań instytucjonalnych, służących prowadzeniu racjonalnej polityki rozwoju w całych obszarach funkcjonal­nych miast. Zaproponowana formuła związku rozwojowego, który nie ma – jak związki komunalne – przejmować zadań własnych, ale ma służyć koordynacji i wspólnej realizacji strategii rozwoju, z wyko­rzystaniem potencjału całego obszaru oraz centralnych i regionalnych instrumentów wsparcia. Uznano przy tym, że takie związki powinny móc być tworzone zarówno wokół miast o znaczeniu regionalnym jak i subregionalnym.

Projektodawca zdecydował się na objęcie regulacją ustawową konkretnych miast, których lista liczyła początkowo około 60 miast, wskazanych na podstawie przeprowadzonych przez IRMiR badań policent­rycznej struktury osadniczej Polski, powszechnie uznawanej za niezwykle korzystną okoliczność dla zrówno­ważonego rozwoju kraju. W trakcie dalszych prac, w wyniku przedstawianych przez różne środowiska argumentów, lista rozrosła się do ponad 80, co budziło pewne kontrowersje i wątpliwości. Lista była przy tym załącznikiem do projektu Strategii Rozwoju Kraju 2035, która – mimo zatwierdzenia przez Komitet Stały Rady Ministrów – nie została ostatecznie przyjęta przez rząd. Wobec zaistniałego braku podstawy prawnej dla takiej listy w projekcie przedstawionym 30 września br. znalazł się zapis ograniczający listę miast objętych ustawą do kategorii miast na prawach powiatu. Jest to niezgodne z główną ideą ustawy, która ma zapewnić utrzymanie i wzmocnienie policentrycznego rozwoju sieci osadniczej Polski (art. 3).

Związek Miast Polskich – nie wycofując poparcia dla projektu ustawy – nie może zgodzić się na takie rozwiązanie. Zwracamy uwagę, że przydzielenie statusu miasta na prawach powiatu było – w chwili jego wprowadzenia – oparte na przesłankach, które nie mają związku ze znaczeniem miasta w obecnej strukturze osadniczej państwa. Przede wszystkim nie brano wówczas pod uwagę powiązań miast z ich obsza­rami funkcjonalnymi; wręcz przeciwnie: wydzielono je z powiatów, w pewnym sensie odcinając je od otoczenia. Dlatego domagamy się wprowadzenia rozwiązania umożliwiającego nadanie innym miastom – po spełnieniu ustawowo określonych przesłanek – statusu miasta „subregionalnego”, to znaczy uprawnionego do współtworzenia w swoim obszarze funkcjonalnym związku rozwojowego. W załącze­niu przedstawiamy opracowane przez zespół prawników wariantowe propozycje przepisów, które umoż­liwią radzie ministrów podejmowanie stosownych decyzji na wniosek zainteresowanych miast, otacza­jących je gmin, zainteresowanych powiatów, z poparciem właściwego samorządu województwa.

W drugim załączniku przedstawimy zgłoszone przez miasta uwagi dotyczące innych przepisów projektu.

Za Zarząd
(-) Jacek Sutryk
PREZES ZWIĄZKU

Opole, 23 października 2026 r.

Ze względu na to, że już niebawem pojawi się nowa wersja projektu, drugi załącznik powinien zawierać uwagi miast właśnie do niej. Dlatego na razie go nie udostępniamy. Po otrzymaniu tej regulacji - uwzględniającej najważniejszy nasz postulat - opublikujemy ją niezwłocznie na naszej stronie.

Załączniki:
Propozycje poprawek - załącznik 1 do Opinii - zrównoważony rozwój miast