Działania wspierające budownictwo mieszkaniowe, jakie zaplanował rząd, zaprezentował, odpowiedzialny za ten obszar, a także planowanie przestrzenne i gospodarkę nieruchomościami w MRiT, Tomasz Lewandowski, który razem ze swoimi współpracownikami uczestniczył w obradach Zarządu Związku Miast Polskich w Poznaniu. - Obecnie na różnym etapie prac legislacyjnych mamy kilkanaście ustaw, które dotyczą mieszkalnictwa, gospodarki nieruchomościami. Mamy już pierwszą podpisaną przez pana prezydent Andrzeja Dudę, która zwiększa wydatki na mieszkalnictwo oraz drugą, która reguluje funkcjonowanie spółdzielni mieszkaniowych – mówił wiceminister. – To najbardziej kompleksowa strategia polityki mieszkaniowej po 1990 roku, bo odnosi się do wszystkich interesariuszy, do wszystkich grup zainteresowanych poprawą dostępności mieszkań.

W stronę racjonalnej polityki mieszkaniowej

Działania obejmują lokatorów mieszkań socjalnych, komunalnych, społecznego mieszkalnictwa, spółdzielczego oraz mieszkań na własność. Dotyczą takich aspektów jak m.in.: zwiększenie dostępności gruntów (możliwość nieodpłatnego przekazania gruntów spółek Skarbu Państwa oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa gminom na potrzeby budownictwa komunalnego, społecznego i spółdzielczego), wprowadzenie centralnej ewidencji lokali (publicznych i prywatnych) czy zarządzanie mieszkaniowym zasobem gminy. Wiceminister podkreślał, że celem rządu jest wprowadzenie racjonalnej polityki mieszkaniowej; wiele rozwiązań skierowanych będzie przede wszystkim dla osób z tzw. luki czynszowej. Wsparciem dla tej grupy mają być nowe ustawowe limity dochodowe na najem komunalny oraz limity, po przekroczeniu których najemca będzie musiał płacić podwyższony czynsz (maksymalny czynsz po weryfikacji dochodowej ma wynosić 6% wartości odtworzeniowej). Zostanie też zlikwidowane tzw. kryterium metrażowe („warunki zamieszkiwania uzasadniające ich poprawę”).

W obronie autonomii JST

Samorządowcy i eksperci ZMP zwracali uwagę na konieczne zmiany dotyczące regulacji zaległości czynszowych (z coraz wyższej pensji minimalnej), niepotrzebne nadregulacje, zaniżanie dochodów przez tzw. szarą strefę czy dodatki mieszkaniowe, które obciążają budżety miast. Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP powiedział, że nie ma zgody na ograniczanie autonomii i pozbawienie JST możliwości udzielania bonifikaty przy sprzedaży mieszkań komunalnych. - Vacatio legis – 5 lat, to absolutne minimum, na które możemy się zgodzić – podkreślił pełnomocnik Zarządu ZMP ds. legislacyjnych. T. Lewandowski zapewnił, że rząd chce dać w wielu aspektach JST swobodę i będzie pracował nad rozwiązaniami, które będą do zaakceptowania przez nie (np. wydłużenie vacatio legis, pierwokup dla samorządu po tej samej cenie, oddanie bonifikaty przy sprzedaży). Ryszard Grobelny, prezes Fundacji Miasto zaproponował zorganizowanie kongresu mieszkaniowego, na którym będzie można przedyskutować ciekawe z punktu widzenia JST tematy oraz upowszechnić dobre praktyki miejskie dotyczące np. likwidacji zadłużenia mieszkań komunalnych.

Pozytywnie o zwiększaniu dostępności gruntów

Zarząd Związku podjął decyzję, aby nie wypowiadać się w sprawie projektu ustawy o zm. ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz ustawy – Prawo spółdzielcze (UD311), a projekt ustawy o zm. ustawy o własności lokali oraz ustawy Prawo budowlane (UD312) przenieść na następne posiedzenie Zarządu, po zebraniu uwag z miast. Projekt ten, zdaniem autorów, ma usprawnić działalność wspólnot m.in. poprzez rozszerzenie uprawnień właścicieli, cyfryzację obiegu dokumentacji w obrębie wspólnoty, rozszerzenie obowiązku sprawozdawczego oraz przyspieszenie procesu podejmowania uchwał, jak również wprowadzenie instrumentów umożliwiających zarządowi czy zarządcy zapewnienie bezpiecznej eksploatacji budynku. 

Z porządku obrad w Poznaniu został też usunięty projekt ustawy o zm. ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie KC oraz ustawy o dodatkach mieszkaniowych (UD313), ze względu na brak umieszczenia projektu na RCL.

Natomiast pozytywnie, choć z uwagami, zaopiniowano projekt ustawy o zm. niektórych ustaw służących zwiększeniu dostępności gruntów pod budownictwo mieszkaniowe (MFiG). Na mocy tej nowelizacji gmina będzie mogła ubiegać się o nieodpłatne przekazanie nieruchomości pod budynek mieszkalny realizowany przez gminę wraz z infrastrukturą towarzyszącą, ustanowienie na tej nieruchomości użytkowania wieczystego na rzecz społecznej inicjatywy mieszkaniowej lub spółki gminnej, spółdzielni mieszkaniowej czy jednoosobowej spółki gminnej, a także sprzedaż tej nieruchomości przez gminę w rozliczeniu „lokal za grunt”.

Odejście od nadregulacji

W sprawie projektu ustawy o zm. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (KO), który zakłada implementację dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi do prawa polskiego, Zarząd ustalił, że nie wyrazi pozytywnej opinii bez przyjęcia sześciu kluczowych poprawek zaproponowanych przez stronę samorządową. - Oczekujemy odejścia od nadregulacji i ustalenia limitów, które jesteśmy w stanie zaakceptować. Nie wyrażamy zgodę na „darmową wodę” – stwierdził M. Wójcik.

Negatywnie zaopiniowano projekt ustawy o ochronie strategicznych obiektów sportowych (PiS), który przewiduje stworzenie systemowych instrumentów prawnych służących zachowaniu i ochronie infrastruktury sportowej o kluczowym znaczeniu dla realizacji konstytucyjnych zadań państwa w zakresie kultury fizycznej, ochrony zdrowia publicznego oraz rozwoju sportu dzieci i młodzieży. Wątpliwości budzi to, czy faktycznie istnieje konieczność regulowania tych kwestii w ustawie. Do negatywnych skutków tego projektu zaliczyć można np. to, że pozbawia się gminy prawa do decydowania, które obiekty sportowe mają być wpisane do rejestru, gdyż decyzję w tym zakresie podejmuje minister właściwy do spraw kultury fizycznej, przez co gmina traci realną kontrolę nad swoim majątkiem. Niczym nie jest uzasadnione wyposażenie ministra właściwego do spraw kultury fizycznej w narzędzia do kontroli gmin nad majątkiem o przeznaczeniu na cele sportowe. Poważnym mankamentem tej regulacji jest niezapewnienie wsparcia finansowego dla gmin, których obiekty sportowe zostaną wpisane do RSOS, na utrzymanie ich odpowiedniego stanu technicznego.

Wątpliwości wokół opłaty turystycznej

Członkowie Zarządu zdecydowali o przekazaniu uwag miast do projektu ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o dochodach jednostek samorządu (Lewica), który zakłada zastąpienie obecnie funkcjonującej w porządku prawnym opłaty miejscowej opłatą turystyczną. Zwrócono uwagę m.in., że projekt uzależnia pobór opłat od celu turystycznego, który może być trudny do interpretowania i weryfikacji, a także zwiększa elastyczność po stronie gmin w zakresie obszarów, które będą mogły zostać objęte opłatami. W opinii Zarządu, nie powinno być jednak wątpliwości interpretacyjnych, czy opłata może być pobierania na całym terenie gminy. Miasta członkowskie ZMP proponują ponadto zwiększenie stawki maksymalnej do 15 zł (wraz z mechanizmem corocznej waloryzacji) oraz odejście od przepisów zakładających zwolnienie z opłat, np. dla osób 70 + czy rodzin wielodzietnych.

Dobre rozwiązania

Zarząd pozytywnie zaopiniował projekt ustawy o zm. ustawy – Kodeks wyborczy oraz ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (senacki), którego celem jest zniesienie ograniczenia biernego prawa wyborczego w wyborach na wójta (burmistrza, prezydenta miasta).

Taką samą opinię uzyskał projekt ustawy o zm. niektórych ustaw w związku z rozwojem rejestrów publicznych prowadzonych z wykorzystaniem systemu rejestrów państwowych (UD337), który zawiera dobre rozwiązania takie jak np.: uproszczenie procedury powrotu do nazwiska, uszczelnienie systemu nadawania numeru PESEL, wygodę dla obywateli dzięki „odmiejscowieniu” - wymeldowanie będzie możliwe w dowolnym urzędzie gminy na terenie całego kraju) czy usprawnieniu wymiaru sprawiedliwości (sądy uzyskają bezpośredni dostęp do danych z rejestrów PESEL, RDO, RSC, RDP za pośrednictwem systemu Ministra Sprawiedliwości, co wyeliminuje konieczność składania jednostkowych wniosków o udostępnienie danych). To istotny krok w stronę nowoczesnej i bezpiecznej administracji, wychodzący naprzeciw oczekiwaniom zarówno urzędników, jak i mieszkańców miast. Przy okazji tego projektu podniesiono po raz kolejny kwestię meldunku (przywrócenia sankcji), wskazując na utrudnione często działania JST (np. dziedzinie gospodarki odpadami), które nie wiedzą, jaką mają faktycznie liczbę mieszkańców.

Pozytywnie, ale z drobnymi uwagami do wniesienia jeszcze, oceniono projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (UD345), który ma na celu uregulowanie niektórych spraw w związku z masowym wjazdem na terytorium RP cudzoziemców będących obywatelami Ukrainy oraz cudzoziemców nieposiadających obywatelstwa tego państwa, zamieszkałych na stałe na jego terytorium, którzy opuścili terytorium Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Projekt dostosowuje polskie regulacje do decyzji wykonawczej Rady (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą (UE) 2022/382, jednocześnie wygaszając rozwiązania nadzwyczajne ze specustawy. Sukcesem ZMP są dobre rozwiązania, które wprowadzono do projektu (praca na powiadomienie przedsiębiorcy w ciągu 14 dni).

Udostępnianie informacji o środowisku i OZE

Tak samo zaopiniowano projekt ustawy o zm. ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (MKiŚ), z zastrzeżeniem, że miasta mogą jeszcze zaproponować swoje poprawki. Zmiany przepisów zakładają usprawnienie procedury uzyskiwania decyzji administracyjnych, poprawę kwestii dookreślenia pojęć, którymi posługuje się ustawa. Planowane zmiany wynikają również ze zgłaszanych problemów interpretacyjnych, które pojawiały się w praktyce stosowania prawa.

Zasiadający w Zarządzie przedstawiciele miast członkowskich pozytywnie zaopiniowali projekt o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (UD332). Proponowana regulacja zakłada m.in.: wprowadzenie wsparcia dla biometanu w instalacjach powyżej 1 MW, określenie zasad funkcjonowania gazociągu bezpośredniego służącego do dostarczania biogazu, biogazu rolniczego lub biometanu, zwiększenie spójności i transparentności prezentowania szczegółowych informacji dotyczących rozliczenia na fakturach prosumenckich w zakresie naliczania i rozliczania depozytu prosumenckiego przez spółki obrotu. Członkowie Zarządu opowiedzieli się za rozwiązaniem dotyczącym rekompensaty tak zwanego wirtualnego prosumenta, które polega na tym, że przedsiębiorca, stawiający farmę wiatrową, będzie miał obowiązek płacenia za każdy MW na rzecz właścicieli nieruchomości w obrębie kilometra od wiatraka.

Najem krótkoterminowy z uwagami

Zarząd w sprawie projektu ustawy o zm. ustawy o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych (MSiT) postanowił przekazać do resortu uwagi z miast i zaprosić na następne posiedzenie w Pucku (9 lutego) sekretarza stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki, Ireneusza Rasia.

Projekt doprecyzuje obowiązujące obecnie przepisy regulujące świadczenie usług hotelarskich i sprawia, że ustawowo zdefiniowane pojęcie usług hotelarskich będzie uwzględniało zjawisko najmu krótkoterminowego. To od wielu lat dyskutowana i postulowana przez miasta turystyczne inicjatywa, którą co do zasady Związek popiera. Projekt odpowiada na realne problemy gmin turystycznych, ale jednocześnie znacząco rozszerza zakres zadań administracyjnych JST, co wymaga odpowiedniego przygotowania organizacyjnego i finansowego. Dzięki temu rozwiązaniu będzie można skuteczniej przeciwstawić się zjawisku tzw. szarej strefy w zakresie świadczenia usług hotelarskich, w tym najmu krótkoterminowego. W związku z nowymi uprawnieniami i obowiązkami organów ewidencyjnych jest istotne wskazanie sposobu finansowania przez samorządy zadań wynikających z ustawy i uznanie ich jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Bez spełnienia powyższych warunków istnieje ryzyko, że pozytywne cele ustawy nie zostaną w pełni zrealizowane, a ciężar reformy zostanie w zbyt dużym stopniu przeniesiony na samorządy. Konieczne jest ponadto doprecyzowanie niektórych zapisów dotyczących np.: definicji przedsiębiorcy, minimalnych wymagań dla innych obiektów świadczących usługi hotelarskie, przepisów przeciwpożarowych, zawieszenia wpisu do ewidencji w przypadku otrzymania informacji o niepoddaniu się kontroli przez przedsiębiorcę, wykreślania z ewidencji, kontroli, regulaminu porządkowego, wpisu do Centralnego Wykazu Turystycznych Obiektów Noclegowych, kar dla przedsiębiorców czy dostosowania do nowych przepisów.

Pozytywnie o rozporządzeniach

W kwestii projektu rozporządzenia ME ws. dotacji celowej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe w 2026 r. przedstawiciele miast wydali opinię pozytywną. Określa ono wzory załączników, na których są składane wnioski o udzielenie dotacji w zakresie wyposażenia szkół. Natomiast w sprawie projektu rozporządzenia MKiŚ zm. rozporządzenie w sprawie obszarów, na których dopuszcza się lokalizowanie kompleksu podziemnego składowania dwutlenku węgla, zdecydowano o przekazaniu uwag z miast dotyczących ujednolicenia i równomiernego rozlokowania kompleksów oraz niepublikowania szczegółowych danych o ich rozlokowaniu.

O programie regulacyjnym

Zarząd Związku postanowił przekazać uwagi do projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie Programu regulacyjnego na lata 2026-2028. Program określa priorytetowe działania Rady Ministrów w zakresie kształtowania otoczenia prawnego wykonywania działalności gospodarczej, uwzględnia wyniki przeglądu funkcjonowania aktów normatywnych określających zasady podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej. Uwaga dotyczy przede wszystkim postulatu, aby do wszystkich interesariuszy podchodzić w taki sam sposób, ponieważ obecnie administracja publiczna jest traktowana gorzej niż przedsiębiorcy i przedstawiciele trzeciego sektora. Przy tego typu projektach Związek podkreśla, że należy uwzględniać potencjał administracji publicznej, gdyż proponuje się rozwiązania, których nie da się zrealizować. Strona rządowa powinna zagwarantować środki finansowe, wtedy gdy deregulacja będzie wiązała się z wdrażaniem nowych zadań lub będą podnoszone standardy już funkcjonujących. Zdaniem Marka Wójcika, trzeba zwrócić uwagę stronie rządowej, że nie daje się nawet minimalnej szansy na opiniowanie projektów deregulacyjnych, które mają tzw. szybką ścieżkę.

Pomoc dla uczniów

Z kolei w sprawie projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie Rządowego programu pomocy uczniom niepełnosprawnym w formie dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych w latach 2026–2028 samorządowcy z miast przyjęli opinie pozytywną. Projektowana uchwała dotyczy kontynuacji dotychczasowego programu „Wyprawka szkolna” i zawiera zmiany dostosowujące wysokość dopłat do zakupu podręczników. Rozporządzenie określa maksymalne kwoty pomocy udzielanej w ramach programu dla poszczególnych grup uczniów oraz zakłada wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów, szczególnie pochodzących z rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.

Członkowie Zarządu obradujący w Poznaniu zapoznali się z opiniami - Komisji Edukacji ZMP i Komisji Finansów ZMP. Pierwsza z nich dotyczyła m.in.: rozpoczęcia prac legislacyjnych nad spójnym modelem edukacji włączającej i specjalnej wraz ze wskazaniem rozwiązań organizacyjnych, kadrowych i finansowych, urealnienia kompetencji samorządów w zakresie sieci szkół i przedszkoli, zapewnienie stabilnych źródeł finansowania dla szkół i przedszkoli w obliczu zmian demograficznych czy pilnych prac nad: zmianą przepisów prawa w kontekście wykorzystania AI w szkołach. Druga natomiast odnosiła się do wstępnej rewizji przepisów ustawy z dnia 1 października 2024 roku. Zarząd podjął decyzję, że oba dokumenty wymagają jeszcze dopracowania oraz uzupełnienia o uwagi ekspertów.

Inne sprawy

Marek Wójcik omówił działania legislacyjne ZMP w Sejmie, Senacie i w ramach KWRiST. W najbliższym czasie zostanie złożony Pakiet 2.0 zawierający 47 zmian propozycji ustawowych korzystnych dla JST. W trakcie przygotowania jest Pakiet 3.0. W przyszłym tygodniu odbędzie się spotkanie decydentów z organizacji samorządowych na temat m.in. podziału rezerwy. Finalizowane są również prace nad dostępem miast (60% przejazdów jest realizowanych przez miasta jest poza ich obszarem) do Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych. Została odrzucona petycja w sprawie obniżenia progu ważności referendum w zakresie odwołania organu wykonawczego. M. Wójcik mówił też o rozszczelnieniu systemu gospodarowania odpadami (swoje systemy kaucyjne przedsiębiorców i obowiązkowe paragony) oraz o tym, że najprawdopodobniej nie zostanie w tym roku wprowadzony ROP. Sekretarz strony samorządowej KWRiST uważa, że ZMP powinien wystąpić z propozycją, aby zwolnić samorządy z realizacji wskaźników i ponoszenia kar za system, na który nie mają wpływu.

Przed posiedzeniem odbyła się uroczystość w związku z 35-leciem restytucji Związku Miast Polskich. Były kwiaty, podziękowania oraz okolicznościowy tort.

W spotkaniu Zarządu wzięli udział online także przedstawiciele miast członkowskich z województwa wielkopolskiego oraz z Bielska-Białej (informacja o inauguracji pierwszej Polskiej Stolicy Kultury) i Pleszewa (zaproszenie na kolejną konferencję dla małych i średnich miast z cyklu „Poza metropolią…” 25 marca br., tym razem na temat kultury).

W trakcie posiedzenia odbył się briefing prasowy z udziałem Grzegorza Ganowicza, przewodniczącego RM Poznania, delegata do ZO ZMP, Arkadiusza Chęcińskiego, prezydenta Sosnowca, wiceprezesa ZMP oraz Magdaleny Czarzyńskiej-Jachim, prezydentki Sopotu, skarbniczki ZMP.

Joanna Proniewicz, rzecznik prasowa ZMP