O funduszu solidarnościowym

Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP, pełnomocnik Zarządu ZMP ds. legislacyjnych poinformował o pracach Komisji Wspólnej Rządu i ST oraz bieżących pracach legislacyjnych. Mówił m.in. o samorządowej propozycji podziału subwencji ogólnej (tworzonej na podstawie art. 34 ustawy o dochodach JST). Strona samorządowa KWRiST wniosła o utworzenie tzw. funduszu solidarnościowego, by wesprzeć te JST, które nie otrzymały dochodów rok do roku na poziomie uwzględniającym wskaźnik inflacji, czyli 4% oraz których dochody plus dochody podatkowe dzielone przez rzeczywistą liczbę mieszkańców są równe lub mniejsze niż 100% (porównując rok 2026 do 2025). Wyliczenia skorygowane są o kwotę wyrównania dochodów za lata 2024-25. Zespół ekspertów samorządowych wyliczył, że fundusz solidarnościowy powinien wynosić około 361 mln zł i dotyczyłby 208 gmin, 7 miast na prawach powiatu i 35 powiatów. Zaproponowano także, aby kwotę 361 mln zł w połowie przeznaczyć z części rezerwy będącej w dyspozycji samorządu terytorialnego, a w połowie z części będącej w dyspozycji Ministra Finansów. Pozostałą kwotę rezerwy strona samorządowa proponuje podzielić w proporcji procentowej: na drogi lokalne – 40%, na pomoc społeczną - 33% (25% na DPS-y proporcjonalnie do liczby mieszkańców przyjętych na starych zasadach i 75% na pieczę zastępczą), na edukację - 27%. Sekretarz strony samorządowej KWRiST powiedział też o projekcie ustawy dotyczącej jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (uchwalona przez Sejm z uwagami samorządowymi), nowelizacji prawa wyborczego (instytucja sekretarza komisji), a także zachęcał do zainteresowania się programem Kompas jutra. 

Głos w tej części spotkania zabrał Arkadiusz Chęciński, wiceprezes ZMP, prezydent Sosnowca, który zwrócił uwagę, że fundusz solidarnościowy naprawia błędy rządu: - To kolejny pokaz tego, że sposób działania tego rządu jest podobny do poprzedników. Nie jesteśmy w stanie w sprawach kluczowych nic załatwić. Tak nie powinna wyglądać współpraca z rządem. Z kolei Tomasz Andrukiewicz, członek Zarządu i prezydent Ełku poruszył kwestie związane z pomówieniami publicznymi, które dotykają samorządowców jako funkcjonariuszy publicznych. Trzeba na nie reagować i szanować prawo.

Korzystne regulacje 

Pozytywnie zaopiniowano projekt ustawy o zm. ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym i ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw dotyczących jednostek samorządu terytorialnego (UD309). To propozycja pierwszego pakietu zmian zaproponowanych przez stronę samorządową KWRiST, który zawiera korzystne dla JST zapisy. Zmienia m.in. akty prawne takie jak: ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych, ustawa o gospodarce komunalnej, ustawa o drogach publicznych, ustawa o samorządzie gminnym, ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych, Prawo energetyczne, Prawo o ruchu drogowym, ustawa o finansach publicznych.

Natomiast pozytywne stanowisko zasiadający w Zarządzie Związku przyjęli wobec projektu ustawy o zm. ustawy o Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (UD369). Zakłada on zmiany w OSE, które mają na celu doprecyzowanie obowiązków operatora sieci, aktualizacji źródeł finansowania oraz ułatwienia korzystania z usług OSE przez szkoły i inne podmioty edukacyjne. Proponowane rozwiązania mają na celu zapewnienie ciągłości i jakości dostępu do szybkiego Internetu w szkołach oraz stworzenie warunków do rozwoju kompetencji cyfrowych dzieci i młodzieży, przy równoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa sieciowego.

Pozytywnie zaopiniowano również projekt ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów (UC 115), który zapewnienia zgodność prawa krajowego z nowym rozporządzeniem UE, skraca czas postępowań administracyjnych i ułatwia procedury dla przedsiębiorców, zwiększa skuteczność nadzoru nad transgranicznym przemieszczaniem odpadów oraz poprawia bezpieczeństwo środowiskowe.

Testamenty i dowody osobiste

Z podobną pozytywną oceną spotkał się projekt ustawy o zm. ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych (UD30). Przewidziane zmiany mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa prawnego testamentów, ograniczenie błędów formalnych i ryzyka fałszerstw, a także zapewnienie ochrony praw spadkobierców oraz pewności obrotu prawnego. Projekt dostosowuje przepisy do współczesnej praktyki, uwzględniając dostęp do notariuszy oraz elektroniczny Rejestr Spadkowy, co ma znacząco usprawnić funkcjonowanie systemu spadkowego w Polsce.

Pozytywnie (z uwagami) członkowie Zarządu zaopiniowali projekt ustawy o zm. ustawy o dowodach osobistych (PiS), który ujednolica przepisy, rozszerza katalog uprawnionych podmiotów, wprowadza jasne zasady odpłatności i zwrotu opłat oraz eliminuje dotychczasowe nieporozumienia i luki praktyczne w zakresie udostępniania dokumentacji związanej z dowodami osobistymi, zarówno osób żyjących, jak i zmarłych. Jedna z uwag dotyczy pobieranych opłaty np. za informacje dla naukowców, które powinny być dochodem gminy. Podobną opinię otrzymał projekt ustawy o zm. ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (komisyjny), który wprowadza formalne uznanie społeczności greckiej w Polsce za mniejszość narodową.

Projekty z uwagami miast

W sprawie projektu ustawy o zm. ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Konfederacja), zdecydowano o przesłaniu do autorów regulacji uwag z miast. Projekt ustawy zakłada przede wszystkim wzmocnienie pozycji właścicieli mieszkań poprzez ograniczenie nadużyć ze strony lokatorów i uproszczenie zasad najmu. Uwagi zgłoszone przez miasta, wskazują, że proponowane zmiany są zbyt daleko idące, mogą być sprzeczne z obowiązującym prawem i zamiast rozwiązywać problemy, mogą prowadzić do nowych nadużyć.

Zarząd nie wydał opinii w sprawie projektu ustawy o zm. ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (druk senacki nr 651), który ma umożliwić strażakom OSP używanie zielonych sygnałów błyskowych w prywatnych pojazdach podczas dojazdu na akcję. Z względu na liczne kontrowersje i rozbieżne zdania ustalono, że miasta powinny przesłać swoje uwagi w tej sprawie bezpośrednio do Komisji Wspólnej.

W sprawie projektu ustawy o zm. ustawy – Prawo oświatowe oraz ustawy o dochodach JST (Razem) Zarząd zajął negatywną opinię. Projekt dotyczy zmiany systemu finansowania wychowania przedszkolnego w związku z wprowadzeniem ustawowego limitu 18 dzieci w oddziale, zamiast obecnych 25.

Problemy z klasyfikacją budżetową

W kwestii rozporządzenia MFiG w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, zdecydowano o przekazaniu uwag z miast. Samorządy miejskie zgłaszały liczne zastrzeżenia. Zwracały uwagę przede wszystkim na wysokie koszty wdrożenia, związane z koniecznością dostosowania systemów informatycznych, szkoleń pracowników i zmian procedur, a także na zbyt krótki czas na przygotowanie, co może zwiększyć ryzyko błędów w ewidencji i sprawozdawczości. Krytykowana była również nadmierna szczegółowość nowych przepisów, która zamiast upraszczać, może zwiększyć obciążenia administracyjne i utrudnić praktyczne stosowanie klasyfikacji. Dodatkowo wskazywano na problemy z porównywalnością danych historycznych oraz niedostosowanie zmian do specyfiki samorządów. W efekcie, choć cel projektu jest pozytywny, istnieje ryzyko, że jego wdrożenie będzie kosztowne, skomplikowane i nie przyniesie oczekiwanej poprawy efektywności.

Wątpliwości wokół wywiadu środowiskowego

O przekazaniu uwag z miast zdecydowano też wobec projektu rozporządzenia MRPiPS zmieniającego rozporządzenie w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (wersja po konsultacjach). Projekt ten ma na celu dostosowanie przepisów do aktualnych ustaw oraz uporządkowanie procedury rodzinnego wywiadu środowiskowego. Kluczowym elementem jest zwiększenie ochrony małoletnich, m.in. poprzez obowiązkową ocenę bezpieczeństwa dziecka w rodzinie podczas wywiadu. Z jednej strony pojawiły się uwagi krytyczne, wskazujące, że w praktyce nie zawsze możliwa będzie ocena sytuacji dziecka podczas wywiadu, np. z powodu jego nieobecności, a projekt nie rozwiązuje tej kwestii. Podnoszone były też wątpliwości dotyczące konsultowania wywiadu z kuratorem oraz przestarzałych elementów formalnych. Z drugiej - część miast oceniło projekt pozytywnie, akcentując, że zmiany są potrzebne, poprawiają ochronę dzieci i porządkują pracę socjalną.

Pozytywną opinię uzyskał z kolei projekt rozporządzenia MZ w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego, który zwiększa dostępność świadczeń dzięki optymalizacji wykorzystania personelu, zapewnia możliwość, aby więcej świadczeniodawców spełniało warunki do zawarcia umów z NFZ, oraz efektywniejsze zarządzanie zasobami szpitali, szczególnie w mniejszych placówkach i w okresach niskiego obłożenia pacjentów.

Zarząd ZMP postanowił ponadto poprzeć apel Fundacji Wolne Miejsce o przygotowanie propozycji nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności. Głównym celem projektowanej ustawy ma być zwiększenie efektywności redystrybucji żywności zagrożonej zmarnowaniem poprzez wprowadzenie modelu tzw. sprzedaży socjalnej.

Zarząd przyjął projekt budżetu na 2026 r. oraz miasto Janów w poczet miast członkowskich Związku.

Joanna Proniewicz