1) Korekta udziałów w podatku CIT za lata 2024 i 2025
W pierwszej części posiedzenia przedstawiono mechanizm ponownego przeliczenia dochodów oraz jego wpływ na sytuację finansową samorządów. Wskazano, że korekta skutkowała wzrostem dochodów z CIT, jednak jednocześnie wpłynęła na zmniejszenie subwencji wyrównawczych i zmianę mechanizmów finansowania, co w wielu przypadkach nie przełożyło się na realne zwiększenie środków pozostających do dyspozycji JST.

Podczas dyskusji zwrócono uwagę na duże rozbieżności pomiędzy poszczególnymi samorządami w zakresie uzyskanych wyrównań oraz na niejednolite skutki zastosowanych algorytmów przeliczeniowych. Podkreślano, że przyjęte rozwiązania nie zawsze oddają rzeczywisty poziom utraconych dochodów z tytułu udziałów w CIT, a część samorządów, mimo formalnego wzrostu dochodów, nie uzyskała proporcjonalnej rekompensaty. Wskazano również na potrzebę lepszego zrozumienia mechanizmów ustawy oraz przygotowania się do planowanej przez Ministerstwo Finansów ewaluacji systemu, która ma zostać przedstawiona do 30 czerwca 2026 r.

W tej części posiedzenia dr Daniel Budzeń, ekspert ZMP ds. finansów samorządowych przedstawił również szerszy kontekst sytuacji finansowej JST, w tym wyniki analiz dotyczących stabilności finansowej samorządów, poziomu nadwyżki operacyjnej, znaczenia zadłużenia jako źródła finansowania inwestycji oraz utrzymującego się problemu luki finansowej w oświacie. Zwrócono uwagę, że poprawa wyników finansowych w 2025 r. może mieć charakter przejściowy, natomiast w kolejnych latach samorządy mogą mierzyć się z dalszym wzrostem kosztów i pogorszeniem relacji dochodów do wydatków.

Ekspert zwrócił m.in. uwagę na:

• poprawę wyniku operacyjnego w 2025 r., przy jednoczesnym ryzyku pogorszenia sytuacji w kolejnych latach,
• rosnące znaczenie zadłużenia jako źródła finansowania inwestycji,
• utrzymujący się problem luki finansowej w oświacie oraz wpływ zmian demograficznych na wydatki edukacyjne.

2) Odpowiedzialność gmin za długi spadkowe, praktyka komorników przy egzekucji tych długów
Drugim głównym tematem spotkania była odpowiedzialność gmin za długi spadkowe oraz praktyka komorników przy egzekucji tych należności. Członkowie Komisji przedstawiali przykłady, w których komornicy dokonywali zajęć rachunków bankowych gmin jeszcze przed ostatecznym ustaleniem masy spadkowej i zakończeniem spisu inwentarza. Wskazywano, że tego rodzaju działania powodują dla samorządów poważne obciążenia finansowe, utrudniają prowadzenie bieżącej gospodarki finansowej, a niekiedy prowadzą także do dodatkowych komplikacji związanych z realizacją innych zobowiązań i zadań publicznych.

W dyskusji podkreślono również problem narastania odsetek w czasie trwania postępowań spadkowych, przewlekłości procedur oraz braku odpowiednich mechanizmów ochronnych dla gmin. Zwrócono uwagę, że obecne rozwiązania prawne w niewystarczający sposób zabezpieczają JST przed skutkami egzekucji prowadzonej jeszcze przed pełnym ustaleniem stanu spadku. Wskazano potrzebę pilnej interwencji legislacyjnej oraz przygotowania wspólnego stanowiska w tej sprawie.

Przewodnicząca zaproponowała, aby członkowie Komisji przedstawili informację, ile gmina zapłaciła długu po nabyciu spadku w roku 2025 oraz czy stosowane były przez komorników zajęcia rachunku bankowego. Zebrane informacje mają posłużyć do dalszego opracowania propozycji zmian i przedstawienia skali problemu.

3) Propozycje zgłoszone przez członków Komisji
W ramach trzeciego punktu omówiono propozycje i uwagi zgłoszone przez członków Komisji, odnoszące się do bieżących problemów finansowych samorządów oraz potrzebnych zmian systemowych. Wśród poruszonych zagadnień znalazły się między innymi kwestie dotyczące skuteczności egzekucji należności publicznoprawnych, ograniczeń w dochodach własnych JST, problemów związanych z finansowaniem oświaty, zmian klasyfikacji budżetowej oraz potrzeby lepszego przygotowania narzędzi i systemów do wdrażania nowych rozwiązań.

Zwrócono także uwagę na konieczność wypracowywania wspólnych stanowisk Komisji w odniesieniu do projektowanych zmian legislacyjnych oraz potrzebę dalszej współpracy w zakresie opiniowania rozwiązań mających wpływ na finanse samorządów. Podkreślono, że wiele z omawianych problemów ma charakter systemowy i wymaga skoordynowanych działań oraz przedstawienia stronie rządowej konkretnych postulatów i propozycji zmian.

(SK)