13 lipca br. w Warszawie prof. Jacek Sierak ze Szkoły Głównej Handlowej wraz z zespołem ekspertów tej uczelni zaprezentował wyniki przeprowadzonego już po raz siódmy badania  Wskaźnika Aktywności Rozwojowej Samorządów (WARS). Pokazuje on nastroje, przewidywania i trendy dotyczące sytuacji ekonomicznej, jakim w najbliższym czasie będą podlegać samorządy. W tej edycji badania wzięło udział rekordowe 1,2 tysiąca jednostek samorządu terytorialnego.

WARS wskazuje, jakim trendom w najbliższych miesiącach będą podlegać procesy rozwojowe samorządu terytorialnego. Jego wartość obliczona jest na podstawie badań ankietowych przeprowadzonych wśród włodarzy, dotyczących przewidywanego poziomu wydatków na inwestycje, usług realizowanych, zatrudnienia, opłat od mieszkańców oraz zmian zadłużenia budżetowego. Badanie obejmuje wszystkie samorządy w Polsce.

Przedział wartości WARS zawiera się na skali od -1 do 1. Wartość równą -1 należy interpretować jako przewidywane znaczące pogorszenie się sytuacji ekonomicznej JST w ciągu bieżącego roku budżetowego, wartość równą 0 – jako brak zmian sytuacji ekonomicznej JST, natomiast wartość równą 1 – jako prognozowaną znaczącą poprawę sytuacji JST.

Tym razem wskaźnik wyniósł 0,178, co świadczy o "bardzo umiarkowanym optymizmie" samorządów. Wskaźnik obniżył się od ostatniego badania sprzed pół roku - w lutym br. wynosił 0,188.

Samorządy potrzebują stabilnej sytuacji, dużej samodzielności i warunków, w których będą mogły tworzyć plany i programy o charakterze strategicznym w perspektywie średnio- i długookresowej - stwierdził prof. Sierak. Chcą też zmniejszać zadłużenie, a to może oznaczać zmniejszenie poziomu inwestowania.

Zdaniem rektora SGH, prof. Piotra Wachowiaka bardziej pesymistyczne spojrzenie na szanse rozwojowe samorządów wynika m.in. z niestabilnej sytuacji geopolitycznej.

Co ciekawe, w pierwszych badaniach przeprowadzonych w 2023 roku największym optymizmem wykazywały się województwa samorządowe i gminy wiejskie. Teraz, po wprowadzeniu nowych rozwiązań legislacyjnych dotyczących finansowania, a także zakończeniu programów rządowych ten trend się odwrócił i najlepiej w badaniu wypadają miasta na prawach powiatu, miasta i gminy miejsko-wiejskie. W małych JST widać wyraźniej niekorzystne zjawiska demograficzne i wysokie koszty funkcjonowania JST.

Z kolei prezes BGK, prof. Mirosław Czekaj zauważył, że w samorządach rośnie świadomość wyzwań związanych z demografią, zmianami klimatycznymi i troską o bezpieczeństwo.