Stanowisko Związku Miast Polskich
w sprawie projektu Założeń do Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego dla Polski na lata 2028-2034

Związek Miast Polskich, pozytywnie oceniając rozpoczęcie prac nad Założeniami Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego dla Polski na lata 2028–2034 (PPKR), zwraca uwagę, że przedstawiony aktualnie projekt tego dokumentu nie uwzględnie­nia wystarczająco roli miast i ich obszarów funkcjonalnych, w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski.

Naszym zdaniem, miasta powinny być traktowane jako pełnoprawni partnerzy i współ­gospodarze PPKR, a nie wyłącznie jako odbiorcy środków. Powinno to znaleźć bezpośrednie odzwierciedlenie zarówno w strukturze PPKR, jak i w sposobie podziału środków oraz systemie jego wdrażania.

Jak słusznie diagnozuje się w PKPR: polskie miasta koncentrują zasoby ludzkie i go­spo­darcze, a jednocześnie mierzą się z narastającymi problemami dotyczącymi m.in. dostępności miesz­kań, kosztów życia, transportu, transformacji energetycznej i klimatycznej oraz infrastruktury. Uważamy, że należy jak najszybciej przełożyć tę diagnozę na konkretne cele, mierzalne wskaźniki oraz zestawy reform i inwestycji, które będą mogły zostać wpisane do PPKR.

Aktualnie w PKPR wymienia się pięć istotnych do poprawy funkcjonowania państwa reform struktu­ralnych, które trzeba podjąć, by osiągnąć zakładane rezultaty.

Zakres reformy opisanej w punk­cie 3 jest zdecydowanie zawężony, wymieniając z nazwy wyłącznie związki rozwojowe, co w prak­tyce ograniczy jej zasięg do kilkudziesięciu ośrodków regionalnych i sub­regionalnych i to nie na całym obszarze Polski.

Dla zrównoważonego rozwoju kraju i zapewnienia dostęp­ności usług komu­nalnych, edukacyjnych i społecznych niezbędne jest wsparcie inwestycyjne setek innych miast, zarówno powiatowych jak i wielu mniejszych. Będąc ponad­lokalnymi i lokalnymi centrami rozwoju, wypełniają one konkretną treścią warunków codziennego życia - najważniejszą dla obywateli - siatkę poli­centrycznej struktury osadniczej kraju. Dlatego postulujemy następującą zmianę:

„3. wzmocnienie współpracy w ramach miejskich obszarów funkcjonalnych poprzez powo­łanie związków rozwojowych oraz rozwój innych form współdziałania.” Ta zmiana ma kluczowe znaczenie dla promowania współpracy międzygminnej i wzmocnienia podstaw rozwoju miast i ich otoczenia.

Realizacja tej reformy powinna wiązać się wdrażaniem niezbędnych zmian prawnych umożliwiających skuteczne zarządzanie rozwojem miejskich obszarów funkcjonalnych. W szczególności zapewnić należy spójność PPKR z Krajową Polityką Miejską 2030.

Dlatego postulujemy, aby w PPKR wyraźnie wyodrębniono wymiar miejski, obejmujący obszary funkcjonalne miast dużych, średnich i małych stanowiących regionalne i lokalne centra rozwoju. Szczególnego znaczenia wymaga też wsparcie miast tracących status społeczno-gospodarczy. Ich potrzeby powinny być odpowiednio uwzględniane w rozdziałach regionalnych, z wykorzystaniem instrumentów terytorialnych i dostosowaniem interwencji do ich specyfiki.

Z kolei zaakcentowana w PPKR reforma polityki mieszkaniowej powinna być uzupełniona o ade­kwa­tny do potrzeb program inwestycyjny, obejmujący zarówno budownictwo społeczne, jak i komunalne. Według naszych szacunków, krajowy program rozwoju tego rodzaju do­stępne­go cenowo mieszkalnictwa powinien mieć w latach 2028-2034 alokację minimum 8 mld euro.

Przedstawiona w PPKR diagnoza konstatuje m.in., że Polska wchodzi w nową perspektywę finansową UE z utrwalonymi wyzwaniami makro­ekonomi­cznymi, struktu­ralnymi i terytorialnymi, wskazując szczególnie na wyzwania horyzontalne, dotyczące demografii i zróżnicowań terytorialnych. Sformułowano także oczekiwane rezultaty reform, które zamierza się podjąć, aby zrealizować ten cel. Naszym zdaniem, brakuje wśród nich jednego, który jest kluczowy w świetle tych wyzwań („narastające problemy z dostępnością usług”), a który powinien brzmieć: „zapew­nienie utrzymania dostępności do wysokiej jakości usług komunalnych, zwłasz­cza na obszarach dotknię­tych depopulacją”.

Konieczne jest też zapewnienie gwarancji finansowania dla obszarów miejskich, ana­logi­­cznie jak przewidziano je dla obszarów wiejskich. W tym kontekście postulujemy dopraco­wanie w PPKR, jakie środki będą dostępne dla miast i ich obszarów funkcjonalnych oraz w jaki sposób państwo zamierza wspierać miasta w pozyskiwaniu tych środków europejskich.

Zwracamy również uwagę, że w PPKR w rozdziale „Podział alokacji w układzie terytorialnym” zapisano, że środki unijnej polityki spójności będą koncentrować się w 12 biedniejszych regionach. Konsekwencją takiej alokacji jest znaczące zmniejszenie środków na pozostałe 4 województwa oraz NUTS 2 Warszawski.

Według wyliczeń Związku Miast Polskich, 335 miast w województwach pomorskim, wielkopolskim, śląskim i dolnośląskim będzie miało do dyspozycji na lata 2028-2034 zaledwie 1 mld euro! Nie tylko zmniejszy się tym miastom dofinansowanie projektów infrastrukturalnych, ale także wymagać się będzie od nich wkładu własnego w Warszawie w wysokości min. 60 proc. wydatków, a w miastach położonych w tych 4 województwach - minimum 40 proc. wartości projektów. Może to być bardzo poważnym problemem, szczególnie dla miast z tych województw, które są położone w biednych subregionach z PKB per capita poniżej 60 proc. średniej unijnej.

Związek Miast Polskich uważa za konieczną rewizję tych założeń, bowiem w takich warunkach na obszarze wymienionych 4 województw i w Warszawie nie będzie możliwe zrealizowanie celów strategicznych i reform zapisanych w PPKR.

Związek Miast Polskich deklaruje gotowość do aktywnego udziału w dalszych pracach nad PPKR oraz do przedstawienia konkretnych propozycji celów, wskaźników, reform i inwestycji, które pozwolą przełożyć znaczenie miast i ich obszarów funkcjonalnych dla rozwoju Polski, na konkretne działania i rezultaty PPKR.

Za Zarząd

(-) Krzysztof Kosiński

Wiceprezes ZMP

Sanok, 21 sierpnia 2026 r.

Załączniki:
Stanowisko - PPKR - PDF