Dostępność mieszkań jest obecnie problemem społecznym i rozwojowym zarówno Polski, jak i całej UE. Tylko ok. 2,8% nowych mieszkań w Polsce to mieszkania komunalne, społeczne i czynszowe. Skuteczne zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej wymaga adekwatnych, stabilnych, przewidywalnych instrumentów finansowania.

Aby upowszechnić informację o swojej inicjatywie, Związek Miast Polskich przygotował 31 sierpnia br. konferencję prasową przed Kancelarią Prezesa Rady Ministrów w Warszawie pn. „Miasta apelują o wsparcie budownictwa komunalnego” z udziałem: Arkadiusza Chęcińskiego, wiceprezesa ZMP, prezydenta Sosnowca, Romana Szełemeja, członka Zarządu ZMP, prezydenta Wałbrzycha oraz Beaty Jóźwiak, burmistrz Pułtuska. 

Spotkanie z mediami było poświęcone Apelowi ZMP do Premiera (poniżej i w załączeniu) o uwzględnienie w trwających pracach nad Planem Partnerstwa Krajowego Regionalnego dla Polski na lata 2028-2034 wydzielonej alokacji na mieszkalnictwo społeczne i komunalne w wysokości 8 mld euro oraz osobnego programu rozwoju mieszkalnictwa komunalnego i społecznego w Polsce. Aktualnie zaproponowana w tym dokumencie kwota 1,1 mld euro na wsparcie budownictwa społecznego jest – wg ZMP - rozwiązaniem dalece niepełnym. Komisja Europejska zaleca w tej kwestii kompleksowy program inwestycyjny obejmujący mieszkalnictwo komunalne i społeczne.

Więcej w relacji audio/video z wydarzenia jeszcze dziś.

Apel do Premiera:

Szanowny Pan

Donald Tusk
Prezes Rady Ministrów

Szanowny Panie Premierze,

Związek Miast Polskich z zadowoleniem przyjmuje zidentyfikowanie w Założeniach Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego Polski na lata 2028-2034 reformy rozdrobnionej i nierównomiernej polityki mieszkaniowej. Jak najbardziej zasadnym jest, zgodnie z unijnymi wytycznymi, dopełnienie tej reformy adekwatnym do potrzeb programem inwestycyjnym. Wydzielenie w ramach Priorytetu 2 tylko 1,1 mld euro na wsparcie budownictwa społecznego jest rozwiązaniem dalece niepełnym. Podstawowy dla prac nad PPKR Polski na lata 2028-2034 dokument Komisji Europejskiej – „Sprawozdanie krajowe 2026 Polska” – zaleca w tej kwestii kompleksowy program inwestycyjny obejmujący mieszkalnictwo komunalne i społeczne.

W związku z powyższym wnioskujemy o wydzielenie w Priorytecie 2 Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego Polski na lata 2028-2034 działania – osobnego programu rozwoju mieszkalnictwa komunalnego i społecznego w Polsce, z alokacją co najmniej 8 mld euro. Alokacja taka dawałaby gwarancję dużego wzmocnienia w latach 2028-2034 obecnej wysokości wsparcia mieszkalnictwa realizowanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego z Funduszu Dopłat.

Uzasadnienie

Skala potrzeb mieszkaniowych oraz niekorzystne procesy demograficzne zachodzące szczególnie w małych i średnich miastach wymagają znacznych środków finansowych na rozwiązania o charakterze systemowym, czego wyrazem powinien być siedmioletni program rozwoju budownictwa komunalnego i społecznego.

Dane statystyczne wprost wskazują, że budownictwo komunalne i społeczne nadal stanowi marginalną część nowej podaży mieszkań.

W 2025 r. sektor komunalny i społeczne budownictwo czynszowe oddały łącznie 5 929 mieszkań, wobec 134 149 mieszkań deweloperskich. Oznacza to, że mieszkania komunalne i społeczne stanowiły zaledwie 2,8% (!) nowej podaży, a na jedno takie mieszkanie przypadały około 23 mieszkania deweloperskie. Dysproporcja ta ma szczególne znaczenie w miastach małych i średnich, gdzie rynek prywatny jest znacznie słabszy.

Różnice w potencjale inwestycyjnym widoczne są również w danych BGK. W 2025 r. dofinansowaniem objęto ok. 5900 nowych mieszkań, ok. 40% z tej liczby wybudowano w kilkunastu największych miastach. Dane te wskazujące na istotnie mniejszą skalę zdolności inwestycyjnej miast średnich i małych oraz uzasadniają wprowadzenie terytorialnego mechanizmu wsparcia, uwzględniającego ich słabszy rynek mieszkaniowy i większą zależność od inwestycji publicznych. Jednocześnie doświadczenia samorządów wskazują, że realizacja tych przedsięwzięć jest w praktyce uzależniona od odpowiednio wysokiego poziomu wsparcia bezzwrotnego. Przy ograniczonej bazie dochodowej i niewielkich możliwościach finansowania inwestycji kredytem wiele gmin nie jest w stanie samodzielnie sfinansować i zrealizować inwestycji mieszkaniowych w skali odpowiadającej rzeczywistym potrzebom lokalnych społeczności.

Ma to szczególne znaczenie, Panie Premierze, wobec ustawowych zadań własnych gmin w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej. Skuteczna realizacja tych zadań wymaga zapewnienia stabilnych, przewidywalnych i adekwatnych instrumentów finansowania.

Postulowana alokacja w wysokości 8 mld euro w ramach PPKR 2028-2034 powinna stanowić podstawę finansową programu obejmującego budowę mieszkań komunalnych i społecznych, modernizację istniejącego zasobu oraz przywracanie do użytkowania pustostanów ze środków UE. Program powinien mieć charakter wieloletni, zapewniać wysoki udział finansowania bezzwrotnego oraz uwzględniać komponent terytorialny, ze szczególnym wsparciem dla średnich i małych miast tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz ich, dotkniętych depopulacją, obszarów funkcjonalnych.

Proponowane rozwiązanie pozostaje również zgodne z przygotowywaną przez Komisję Europejską „Strategią dotyczącą prawa do pozostania: Twój region, Twoja przyszłość” („Right to Stay Strategy: Your Region, Your Future”), której przyjęcie planowane jest na IV kwartał 2026 r. Dostępne cenowo mieszkanie powinno być w tym kontekście traktowane nie tylko jako element polityki społecznej, lecz także jako instrument polityki rozwojowej, demograficznej i terytorialnej państwa.

Uważamy, że wypracowana w Polsce koncepcja mogłaby stać się podstawą inicjatywy całej UE w postaci programu na wzór inicjatywy „SAFE”, tak skutecznie zainicjowanego i promowanego w UE przez Polskę.

Mając powyższe na uwadze, zwracamy się do Pana Premiera o uwzględnienie w dalszych pracach nad PPKR 2028-2034 wydzielonej alokacji na mieszkalnictwo społeczne i komunalne w wysokości 8 mld euro oraz utworzenie specjalnego programu, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb miast średnich i małych.

(-) Arkadiusz Chęciński, wiceprezes ZMP

(-) Roman Szełemej, członek Zarządu ZMP

Sanok, 21 sierpnia 2026 r.

Załączniki:
Apel do Premiera
Prezentacja R. Szełemej - Programy Mieszkaniowe BGK a realne potrzeby małych i średnich miast
Zdjęcie