Ustawa o dochodach JST do poprawy

W stanowisku w sprawie funkcjonowania nowej ustawy o dochodach JST w kontekście trwającej oceny jej działania, Zarząd przytoczył uwagi do ustawy, które zgłaszają zarówno miasta jak i członkowie Komisji Finansów ZMP, takie jak: brak transparentności danych, kwot i wyliczeń przekazywanych przez resort finansów, zwłaszcza co do determinant, które w istotny sposób wpływają na wyliczenie „potrzeb wydatkowych”, sprzeczność niektórych wyliczeń (zwłaszcza zmniejszeń) z art. 167 Konstytucji RP (zapewniającego JST dochody „odpowiednie do przypadających im zadań”) oraz niejasny i niesprawiedliwy „mechanizm wyrównawczy”, szczególnie przy nierzetelnych danych statystycznych, na podstawie których ustala się wskaźnik „zamożności” i potrzeby wydatkowe. Miasta na prawach powiatu podkreślają, że mają obowiązek realizować wszystkie zadania gmin i powiatów, zatem ich udziały w podatkach powinny – jak wcześniej – stanowić sumę udziałów gminy i powiatu. Związek domaga się też transparentnego przeprowadzenia korekty ubytków spowodowanych błędami w naliczaniu należnego podatku CIT w latach 2024 i 2025 oraz szybkiego przekazania środków z przeznaczonej na tę korektę rezerwy. Zarząd, zgadzając się z głównymi tezami Raportu NIST (25/2025) dotyczącego finansów JST w warunkach nowej ustawy, stwierdza, że szczegółowe rozwiązania przyjęte w ustawie nie zapewniają realizacji podstawowych założeń, ogłoszonych przy podjęciu prac nad jej projektem. Naprawy wymaga w opinii ZMP m.in.: system determinant, nieracjonalny, destymulacyjny i niesprawiedliwy system wyrównawczy, a także system finansowania oświaty. Ustawa utrwaliła bowiem dotychczasowy, coraz silniej dysfunkcyjny sposób podziału arbitralnie przyjętej kwoty, ustalonej bez związku z realnymi potrzebami wydatkowymi w dziedzinie edukacji, które – wobec braku standardów – nie są znane. Więcej TUTAJ.

O odpadach i biopaliwach

Z kolei w stanowisku w sprawie konieczności wprowadzenia rozszerzonej odpowiedniości producenta oraz kompleksowej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach członkowie Zarządu Związku wyrazili stanowczy sprzeciw wobec braku realnych działań zmierzających do implementacji art. 8a Ramowej Dyrektywy Odpadowej, która zobowiązuje państwa członkowskie Unii Europejskiej do wdrożenia kompleksowych systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Tylko bowiem pełne wdrożenie zasady „zanieczyszczający płaci” pozwoliłoby zrealizować obowiązki ciążące na Polsce w zakresie podnoszenia poziomów zbiórki, odzysku i recyklingu odpadów. Bez wdrożenia skutecznych i spójnych mechanizmów ROP cele te pozostaną nieosiągalne. To reakcja na informację przedstawioną w Sejmie 21 stycznia br. przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które nie przewiduje wprowadzenia ROP również w 2026 roku. ZMP wskazuje, że nakładanie sankcji finansowych na samorządy w obecnym stanie prawnym prowadzi do przerzucania odpowiedzialności systemowej na podmioty, które nie dysponują odpowiednimi narzędziami prawnymi, organizacyjnymi ani ekonomicznymi do realizacji narzuconych celów. Dlatego Związek wnioskuje o pilną nowelizację ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz inne powiązane z nią akty prawa, tak aby: zlikwidować mechanizm sankcji finansowych nakładanych na gminy z tytułu nieosiągnięcia poziomów recyklingu, jasno i sprawiedliwie rozdzielić odpowiedzialność pomiędzy gminy, producentów i inne podmioty uczestniczące w systemie gospodarowania odpadami, wdrożyć efektywny, powszechny i transparentny system ROP, a także zapewnić gminom realne instrumenty wpływu na osiąganie poziomów recyklingu.

Natomiast w stanowisku w sprawie zmian zawartych w projekcie ustawy UC 106 z dnia 23 grudnia 2025 r. dotyczących nowelizacji ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz niektórych innych ustaw Zarząd ZMP zwrócił uwagę, że projektowane przepisy grożą istotnym wzrostem cen ciepła produkowanego z lokalnej biomasy leśnej w postaci zrębki, wykorzystywanej w systemach ciepłowniczych. Skutki te będą szczególnie dotkliwe w perspektywie objęcia sektora ciepłownictwa systemem ETS II, co w praktyce zakończy się przeniesieniem dodatkowych kosztów bezpośrednio na odbiorców końcowych. Dlatego Związek wzywa Ministerstwo Klimatu i Środowiska do: wycofania projektowanych, szkodliwych zmian (art. 28ba oraz art. 28bcb), przeprowadzenia rzetelnej analizy ekonomicznej i rynkowej skutków regulacji, podjęcia rzeczywistego dialogu z sektorem ciepłowniczym i samorządami oraz zapewnienia stabilnych, przewidywalnych warunków regulacyjnych dla wykorzystania biomasy w ciepłownictwie systemowym.

Z prac legislacyjnych ZMP

Marek Wójcik, przedstawiając informację o pracach Komisji Wspólnej Rządu i ST oraz bieżących pracach legislacyjnych, mówił m.in. na temat rozmów strony samorządowej o podziale rezerwy, ustawy o ochronie ludności, zmiany granic, efektów ankiety na temat transportu autobusowego (raport wkrótce), ustawy o jakości wody (trwają negocjacje dotyczące przyjęcia 6 poprawek samorządowych do projektu ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw), przygotowania pakietu 3.0, monitorowania ustawy o dochodach JST. Arkadiusz Chęciński, wiceprezes ZMP, podkreślił, że zamiast opracowania pakietu zmian samorządowych 3.0, należy ostro domagać się realizacji pakietu 1.0.

Ważna ustawa dla miast

Członkowie Zarządu Związku opiniowali projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast – w wersji skierowanej do konsultacji publicznych (UPRO3), będącej jednym z elementów wdrażania Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. Związek uczestniczył w konsultacjach tego projektu już na wczesnym etapie prac prowadzonych przez zespół ekspertów zaproszonych przez MFiPR. Przygotowane wtedy uwagi Związku (opinia) wymagają jednak zmiany, bo w trakcie całego procesu zostały już uwzględnione niektóre postulaty. Zarząd wystąpił z propozycją uzupełniania listy miast kluczowych dla wzmocnienia policentrycznej struktury osadniczej kraju o miasto Dzierżoniów, które jest - zdaniem samorządowców miast zasiadających w Zarządzie - ważnym ośrodkiem usługowym i funkcjonalnym. Na jego terenie zlokalizowane są kluczowe instytucje publiczne oraz infrastruktura oświatowa, kulturalna i edukacyjna o znaczeniu ponadlokalnym. Obecny na spotkaniu wiceminister Jacek Karnowski stwierdził, że projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast to jedna z lepszych ustaw dla miast, umożliwiająca wspólne planowanie i wykonywanie zadań, a także zmniejszająca napięcia, jeśli chodzi o zmiany granic. W jego opinii warto ją wspierać i przekonywać do poparcia inne niechętne jej organizacje samorządowe. Podjęto decyzję, że stanowisko w sprawie tego projektu zostanie opracowane wkrótce i przyjęte obiegowo.

Stanowczy protest w sprawie taryf

W kwestii projektu ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ustawy Prawo wodne oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (UD48), Zarząd w przyjętym stanowisku po raz kolejny wyraża dezaprobatę dla obowiązującego modelu zatwierdzania taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Procedowany obecnie projekt, mimo wcześniejszych zapowiedzi rządu dotyczących reformy systemu zatwierdzania taryf, nie realizuje zgłaszanych od lat postulatów samorządów. Związek od wielu lat konsekwentnie postuluje dokonanie zasadniczych zmian w tym zakresie, wskazując na liczne problemy praktyczne wynikające z obecnych regulacji prawnych. Wskazuje w szczególności na brak realnego uwzględnienia uwarunkowań lokalnych, ograniczenie samodzielności JST oraz nadmierne wydłużanie i komplikowanie procesu taryfowego, co negatywnie wpływa na stabilność finansową przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. W ocenie Zarządu obecny projekt nie tylko nie poprawia funkcjonowania systemu zatwierdzania taryf, ale utrwala jego wady. Dlatego ZMP apeluje o podjęcie rzeczywistego dialogu ze stroną samorządową oraz przygotowanie rozwiązań, które przywrócą gminom realny wpływ na kształtowanie taryf, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony odbiorców usług i stabilności sektora wodociągowo-kanalizacyjnego. - Mamy pełne prawo do podejmowania odpowiedzialności, a jesteśmy wciąż ignorowani – mówiła Anna Mieczkowska, prezydent Kołobrzegu, wskazując, że projekty ustaw w tej sprawie mają coraz gorszy kształt.

Bez wskazania środków na realizację

Podczas opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (UC89), który wdraża do polskiego prawa znowelizowaną dyrektywę ITS, dotyczącą inteligentnych systemów transportowych, wskazano, że regulacja nie uwzględnia tego, że za lepiej zorganizowany transport i spójny, nowoczesny system danych transportowych trzeba zapłacić, a projekt (OSR) nie wskazuje źródła finansowania dla samorządów.

Negatywnie zaopiniowano projekt o zmianie ustawy o pomocy społecznej (UD 340), dlatego że wprowadza dodatkowe obowiązki, ale nie wskazuje równocześnie zabezpieczenia finansowego ich wdrażania dla JST. Projekt doprecyzowuje wymagania wobec osób świadczących usługi opiekuńcze, w tym wprowadza obowiązek posiadania szkolenia z zakresu pierwszej pomocy. Wprowadza też obowiązek świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania zgodnie z jednolitym standardem oraz nakłada na gminy zadanie monitorowania i oceny jakości usług, porządkując już realizowane działania nadzorcze, m.in. poprzez regularne wywiady środowiskowe.

Projekty na „nie”

Negatywnie zaopiniowano projekt ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (PiS). Proponowana regulacja przewiduje konstytucyjne ograniczenie pełnienia funkcji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do dwóch następujących po sobie kadencji (każda trwająca 5 lat), bez możliwości ponownego kandydowania na to samo stanowisko po upływie tego okresu. Członkowie Zarządu przyjęli z satysfakcją, że wprowadzający ograniczenie kadencji dla włodarzy miast i gmin przyznali tym samym, że obecnie funkcjonujące rozwiązanie jest niekonstytucyjne. Zwrócono uwagę ponadto, że prawo powinno być jednakowe wobec wszystkich, także posłów i senatorów. Taką samą negatywną opinię wydano wobec projektu ustawy o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (PiS), który przewiduje likwidację opłaty od posiadania psów.

Projekty mieszkaniowe częściowo zaopiniowane

Prezydenci i burmistrzowie z miast należących do Związku pozytywnie zaopiniowali projekt ustawy o zm. ustawy o własności lokali oraz ustawy Prawo budowlane (UD312), który ma usprawnić działalność wspólnot m.in. poprzez: rozszerzenie uprawnień właścicieli, cyfryzację obiegu dokumentacji w obrębie wspólnoty, rozszerzenie obowiązku sprawozdawczego oraz przyspieszenie procesu podejmowania uchwał, jak również wprowadzenie instrumentów umożliwiających zarządowi/zarządcy zapewnienie bezpiecznej eksploatacji budynku.

W kwestii projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie KC oraz ustawy o dodatkach mieszkaniowych (UD313), ustalono, że stanowisko zostanie podjęte jeszcze w tym miesiącu w trybie obiegowym, po wcześniejszy zaopiniowaniu propozycji regulacji przez odpowiednie komisje związkowe.

Rozporządzenia zaakceptowane z uwagami

Pozytywnie zaopiniowano projekty rozporządzeń: MRPiPS w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (zmiany mają na celu dostosowanie stawek do obecnych realiów ekonomicznych i poprawę warunków podróży służbowych pracowników sektora publicznego; jednak wbrew temu co zapisano w OSR, rodzi skutki finansowe), MSWiA w sprawie Ewidencji Obrony Cywilnej (przekazanie technicznych uwag z miast) oraz ME w sprawie kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy.

Niewykonalne rozporządzenie

W sprawie projektu nowego załącznika paragrafowego do rozporządzenia w sprawie klasyfikacji budżetowej, który zakłada m.in. przypisanie paragrafów do nowych grup wydatków, co pozwoli – w opinii jego autorów - na ich lepsze uporządkowanie i dostosowanie do zidentyfikowanych potrzeb, w tym uwag NIK dotyczących współfinansowania, Zarząd wskazał, że koszty transformacji będą ogromne, a okres przejściowy bardzo trudny. W opinii samorządowców z miast, choć wszelką konsolidację paragrafów, która prowadzi do zmniejszenia ich liczby, można ocenić pozytywnie, to wdrożenie tego rozwiązania od planowania budżetów na rok 2027 jest niewykonalne w tak krótkim okresie. Taka olbrzymia rewolucja wymaga dłuższego czasu na wdrożenie.

Konieczna zmiana finansowania oświaty

Podczas opiniowania projektu rozporządzenia ME zmian rozporządzenia w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy, samorządowcy reprezentujący miasta członkowskie ZMP zwrócili uwagę, że wzrost wynagrodzenia nauczycieli, aby był odczuwalny wobec wzrostu cen, powinien wynieść co najmniej 4%. Przywołano przy okazji wcześniejsze postulaty ZMP dotyczące finansowania edukacji.

Postulaty komisji ZMP przyjęte

Zarząd ZMP wyraził zgodę na zgłoszenie postulatu Komisji Gospodarowania Nieruchomościami ZMP dotyczącego wprowadzenia ograniczeń podmiotowych ws. wniosków o decyzję o warunkach zabudowy. Chodzi propozycję zmiany przepisów, która umożliwia zainicjowanie wniosku o wydanie decyzji o warunki zabudowy jedynie dla właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości (obecnie nie ma żadnego ograniczenia). Natomiast w sprawie dwóch postulatów KGN ZMP dotyczących wydłużenie ustawowego terminu obowiązywania operatu szacunkowego z 12 do 24 miesięcy z możliwością przedłużenia o kolejne 12 miesięcy oraz wprowadzenia zmian legislacyjnych ukierunkowanych na opracowanie kwalifikowanej oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego wraz z nową opinią o wartości nieruchomości, Zarząd dał zielone światło na podjęcie rozmów.

Przed posiedzeniem członkowie Zarządu Związku uczestniczyli w głównych obchodach 106. rocznica Zaślubin Polski z Morzem w Pucku, w koncelebrowanej Mszy Świętej oraz złożeniu kwiatów pod pomnikiem generała Józefa Hallera.

W poczet miast członkowskich przyjęto Gostynin, miasto w województwie mazowieckim liczące 16 tysięcy mieszkańców. Do ZMP należy obecnie 389 miast. Więcej – TUTAJ.

Joanna Proniewicz, rzecznik prasowa ZMP

Załączniki:
Stanowisko ZMP - ROP i ucipg
Stanowisko ZMP - taryfy
Stanowisko ZMP - dochody miast
Stanowisko ZMP - biokomponenty