Dochody JST a zmiany demograficzne

Marek Wójcik, przekazując informacje o pracach Komisji Wspólnej Rządu i ST oraz o bieżących pracach legislacyjnych, mówił przede wszystkim o kwestii ewaluacji ustawy o dochodach JST. Udało się osiągnąć konsensus wszystkim korporacjom w sprawie oceny tej ustawy. Zdaniem sekretarza strony samorządowej KWRiST, to początek reformowania systemu i potrzebne są jego korekty. Dotyczyć one powinny np.: weryfikacji danych wejściowych, połączenia zadań gminnych i powiatowych miast na prawach powiatu czy nowego modelu potrzeb oświatowych. Resort finansów zadeklarował współpracę przy poprawianiu ustawy. Więcej - https://www.miasta.pl/aktualnosci/z-komisji-wspolnej-rzadu-i-samorzadu-terytorialnego-dyskusja-o-systemie-finansow

W trakcie dyskusji na temat ustawy Krzysztof Kosiński, wiceprezes Związku zwrócił uwagę, że propozycje zmian systemu finansowania (determinant) przedstawione przez Ministerstwo Finansów MF, sprowadzają się do tego, że ci co zyskali najwięcej, zyskają jeszcze więcej, ci co najmniej - stracą jeszcze więcej. - MF sztucznie ratuje najmniejsze gminy, z dużym problemem depopulacyjnym, a odbiera tym, którzy są najbardziej prorozwojowi – wskazywał prezydent Ciechanowa. Ryszard Grobelny, dyrektor Biura ZMP stwierdził, że system finansowy jest źle skonstruowany, ponieważ nie dostosowuje się do demografii i nie wybiega w przyszłość. Generalna zmiana powinna uwzględniać właśnie zmiany demograficzne.

Pełnomocnik Zarządu ZMP ds. legislacyjnych poruszył jeszcze kwestie podziału terytorialnego, metropolii, planowania przestrzennego, a Arkadiusz Chęciński, wiceprezes ZMP oraz reprezentant Związku w KWRiST, mówił o obronie cywilnej i sprawie wkładu własnego do dotacji rządowych na zadania z zakresu obrony cywilnej i ochrony ludności. W opinii ZMP powinny mieć one pełne dofinansowanie (100%).

Pilne wdrożenie ROP

W trakcie obrad w Hrubieszowie Zarząd przyjął  dwa stanowiska w sprawie: pilnych zmian legislacyjnych dotyczących systemu gospodarowania odpadami komunalnymi związanych ze zwiększenia szczelności systemu poboru opłaty za gospodarowanie odpadami oraz niezbędnych zmian związanych z obowiązkiem osiągania przez gminy poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych.

Zarząd Związku Miast Polskich, w związku z trwającymi pracami nad nowelizacją ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, po konsultacjach z Komisją Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska ZMP, apeluje o podjęcie przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska pilnych działań i wprowadzenie niezbędnych zmian legislacyjnych dotyczących systemu gospodarowania odpadami komunalnymi związanych ze zwiększenia szczelności systemu poboru opłaty za gospodarowanie odpadami. Związek stoi na stanowisku, że system gospodarowania odpadami komunalnymi powinien być oparty na zasadzie powszechności, równości i rzeczywistej odpowiedzialności wszystkich mieszkańców za ponoszenie kosztów jego funkcjonowania. Bez skutecznych narzędzi identyfikacji i egzekucji opłat samorządy nie są w stanie zapewnić stabilności finansowej tego systemu ani sprawiedliwego rozłożenia jego kosztów. Stąd apel do MKiŚ o pilne podjęcie prac legislacyjnych, które pozwolą na realizację tych celów.

W drugim stanowisku ZMP zwraca się o podjęcie też przez MKiŚ pilnych działań zmierzających do wprowadzenia zmian wysokości wskaźników osiągania przez gminy poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Ze względu na liczne zmiany wprowadzone na przestrzeni 15 lat funkcjonowania nowego systemu odpadowego konieczne jest - według Zarządu ZMP - podjęcie rzetelnej dyskusji o zakresie odpowiedzialności gmin i związków międzygminnych za osiąganie poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. W stanowisku podkreślono, że gminy nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji niejasnych przepisów i pojedynczych negatywnych interpretacji skutkujących istotnymi negatywnymi konsekwencjami finansowymi. Gminy oczekują ponadto pilnego obniżenia poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych w latach 2025-2029, które wielokrotnie zapowiadane było przez przedstawicieli Ministerstwa. ZMP podtrzymuje wielokrotnie prezentowane stanowisko, że kluczowymi elementami uzdrowienia sytuacji w gospodarce odpadami komunalnymi jest pilne wdrożenie w Polsce rzeczywistej Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta oraz uchwalenie nowej ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Majątek od PKP

Zarząd podjął jeszcze na wniosek Czerska stanowisko w sprawie zasad gospodarowaniem mieniem pozostającym w zasobach PKP S.A. Chodzi o nowelizację ustawy z 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (zmiana art. 39 ust. 3 ustawy, polegającą na wykreśleniu sformułowania „w dziedzinie transportu”), która umożliwi nieodpłatne przekazywanie JST mienia PKP S.A. na realizację wszelkich zadań własnych gminy, w szczególności na cele mieszkaniowe, społeczne i użyteczności publicznej. W zasobach PKP S.A. oraz na gruntach Skarbu Państwa oddanych PKP w użytkowanie wieczyste wciąż znajduje się wiele nieruchomości oraz zlokalizowanych na nich obiektów, które od lat nie służą realizacji zadań spółki, a z racji braku inwestycji ulegają postępującej degradacji technicznej. Jednocześnie lokalne samorządy wyrażają gotowość do przejęcia tych nieruchomości, ich rewitalizacji i zaadaptowania na potrzeby lokalnej społeczności w celach innych niż transportowe. Brak możliwości nieodpłatnego przekazania tego mienia sprawia, że majątek publiczny niszczeje, zamiast służyć obywatelom.

Udział ekspertów ZMP w ważnych zespołach

Członkowie Zarządu postanowili zwrócić się do rządu o uwzględnienie przedstawicieli Związku w pracach międzyresortowych zespołów eksperckich i doradczych, w szczególności tych zajmujących się zagadnieniami demografii oraz migracji. Zmiany demograficzne oraz procesy migracyjne mają bezpośredni i istotny wpływ na funkcjonowanie miast oraz lokalnych wspólnot samorządowych. Analiza tych procesów jest istotnym elementem działalności ZMP, a udział przedstawicieli - doradców, ekspertów Związku w pracach zespołów międzyresortowych pozwoliłby na uwzględnienie perspektywy lokalnej w procesie legislacyjnym i strategicznym oraz wykorzystanie praktycznych doświadczeń miast, a także wzmocniłby współpracę pomiędzy administracją rządową a samorządową.

Pozytywne opinie o projektach

Zarząd pozytywnie zaopiniował projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (PiS), którego najważniejszym rozwiązaniem jest zastąpienie dotychczasowego oświadczenia o posiadaniu prawa wybieralności obowiązkiem przedłożenia przez kandydatów w wyborach samorządowych informacji z Krajowego Rejestru Karnego potwierdzającej spełnienie tego warunku. Pozytywnie odniesiono się też do zmiany ustawy o lasach oraz ustawy – Kodeks wykroczeń (Polska 2050). Nowela ta rozszerza możliwości wykorzystania terenów leśnych na cele turystyczne, rekreacyjne i sportowe oraz zwiększa zakres współpracy Lasów Państwowych z JST.

Członkowie Zarządu również pozytywnie zaopiniowali projekty rozporządzeń - MI zmieniającego rozporządzenie w sprawie profesjonalnej rejestracji pojazdów stosowanych oznaczeń oraz opłat związanych z profesjonalną rejestracją (rozszerza zakres wzorów dokumentów o nowe kategorie przedsiębiorców uprawnionych do korzystania z profesjonalnej rejestracji oraz upraszcza procedurę składania wniosków) i MSWiA zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykroczeń, za które strażnicy straży gminnych są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (rozszerza katalog wykroczeń, za które strażnicy straży miejskich będą uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego).

Prezydenci i burmistrzowie zasiadający w Zarządzie ZMP pozytywnie też ocenili Projekt warunków technicznych dotyczących przekazywania dyrektorowi Krajowej Informacji Skarbowej interpretacji indywidualnych wydawanych przez samorządowe organy podatkowe wraz z formularzem.

Nowe zadania bez narzędzi

Natomiast negatywnie oceniono projekt ustawy o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (autopoprawka – Lewica), który wprowadza nowy model opodatkowania nieruchomości mieszkalnych, oparty na wartości nieruchomości oraz liczbie posiadanych przez podatnika mieszkań i domów. Zakłada on utrzymanie preferencyjnego opodatkowania dwóch pierwszych nieruchomości mieszkalnych oraz istotne podwyższenie stawek podatku dla trzeciej i kolejnych nieruchomości. Zastrzeżenia samorządowców miast do tej regulacji dotyczą braku rzetelnej oceny skutków finansowych i organizacyjnych dla JST. Nakłada ona bowiem na organy podatkowe gmin nowe obowiązki związane z ustalaniem wartości nieruchomości oraz liczby nieruchomości posiadanych przez podatnika w skali całego kraju, nie zapewniając jednocześnie odpowiednich narzędzi informatycznych, dostępu do danych ani finansowania kosztów wdrożenia. Projekt powinien zostać poddany ponownym konsultacjom z organizacjami samorządowymi oraz uzupełniony o rzetelną ocenę skutków regulacji i rozwiązania zapewniające gminom możliwość prawidłowego wykonywania nowych obowiązków.

Negatywną opinię wydano też wobec projektu ustawy o ochronie Ostrowa Tumskiego w Poznaniu – kolebki polskiej państwowości (PiS), dlatego że projekt w istotny sposób ogranicza kompetencje planistyczne i inwestycyjne miasta Poznania na tym obszarze, wzmacniając rolę administracji rządowej i organów ochrony zabytków w procesach dotyczących zagospodarowania i obrotu nieruchomościami.

Negatywnie zaopiniowano ponadto rozporządzenie ME w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2027. Wyliczona przez ministerstwo kwota blisko 122 mld zł na potrzeby oświatowe w 2027 r. nie pokrywa w pełni realnych wydatków ponoszonych przez jednostki samorządu terytorialnego i generuje ujemne skutki finansowe przede wszystkim dla miast na prawach powiatów. Związek niezmiennie od lat apeluje o wprowadzenie standardów w dziedzinie oświaty.

Regulacje dotyczące dróg z uwagami

Negatywnie również zaopiniowano projekt ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach dotyczących regulacji stanu prawnego niektórych dróg ogólnodostępnych (PiS) dotyczący zmian zasad wypłaty odszkodowań za nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym przejęte przez gminy. Równocześnie zdecydowano o przekazaniu uwag Komisji Gospodarki Nieruchomościami ZMP do autorów regulacji. 

W sprawie projektu o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz ustawy o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (PiS), który zmienia zasady realizacji i finansowania inwestycji na drogach krajowych przebiegających przez miasta na prawach powiatu liczące do 150 tys. mieszkańców, Zarząd postanowił także przesłać uwagi z miast do twórców nowelizacji. Przedstawiciele miast wskazywali m.in., że odciążenie miast na prawach powiatu od finansowania inwestycji na drogach krajowych jest zasadne, jednak przyjęte kryterium liczby 150 tys. mieszkańców ma charakter arbitralny i prowadzi do nierównego traktowania samorządów o zbliżonej sytuacji finansowej. 

O przekazaniu uwag miast zdecydowano się w związku z projektem ustawy o zmianie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Centrum). Projekt nowelizacji rozszerza katalog obowiązkowych elementów gminnego programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi i zapobiegania bezdomności zwierząt.

O budżetach obywatelskich

Z kolei Piotr Drygała, przewodniczący Komisji Partnerstwa i Dialogu, Naczelnik Wydziału Organizacji Pozarządowych i Aktywności Obywatelskiej z UM Dąbrowy Górniczej przedstawił postulat Komisji, na czele której stoi, dotyczący dodania do pakietu 2.0 propozycji reformy systemu budżetów obywatelskich. Pominięcie reformy BO, będzie skutkowało m.in. utrzymaniem obecnych barier proceduralnych, brakiem odpowiedzi na zgłaszane w terenie problemy (frekwencja, powtarzalność projektów, fikcyjność konsultacji) oraz ryzykiem dalszej erozji zaufania do partycypacji obywatelskiej. W opinii reprezentantów miast, którzy przychylili się do postulatu Komisji, konieczna jest większa samodzielność JST w realizacji tych przedsięwzięć.

Zarząd ustalił, że w trybie obiegowym zostanie przygotowane i przyjęte stanowisko ZMP o ochronie zdrowia oraz w sprawie strat w związku z systemem kaucyjnym.

Przed posiedzeniem Zarządu odbył się briefing prasowy z udziałem: Marty Majewskiej, burmistrz Hrubieszowa, członkini Zarządu ZMP, Arkadiusza Chęcińskiego, prezydenta Sosnowca, wiceprezesa ZMP, Krzysztofa Kosińskiego, prezydenta Ciechanowa, wiceprezesa ZMP oraz Marka Wójcika, zastępcy dyrektora Biura ZMP, pełnomocnika Zarządu ds. legislacyjnych, sekretarza strony samorządowej KWRiST. Rozmawiano o finansach, gospodarce odpadami, obronie cywilnej i ochronie zdrowia. 

Joanna Proniewicz, rzecznik prasowa ZMP