Raport (w załączeniu) szczegółowo analizuje funkcjonowanie nowej ustawy na podstawie danych za 12 miesięcy ub. roku. Warto brać go pod uwagę, czytając bardziej publicystyczne raporty (np. NIST, UMP), gdyż pokazuje on stan finansów JST w wieloletnim ujęciu dynamicznym.

Opracowanie dotyczy sytuacji finansów jednostek samorządu terytorialnego po wejściu w życie nowej ustawy o dochodach JST z 1 października 2024 r. Autorzy analizują rok 2025 jako pierwszy okres funkcjonowania nowego modelu finansowania, w którym zasadnicze znaczenie zyskał udział w dochodach mieszkańców i przedsiębiorców opodatkowanych PIT i CIT. W tekście podkreślono, że reforma miała zwiększyć przejrzystość i przewidywalność dochodów samorządowych, jednak jej wdrażaniu nadal towarzyszy niepewność dotycząca planowania finansowego, rozumienia nowych algorytmów oraz skutków wcześniejszych problemów systemowych. Opracowanie ma charakter wstępnej diagnozy i opiera się na danych budżetowych za 2025 r. oraz prognozach na 2026 r.

Z analizy wynika, że w 2025 r. pojawiły się pierwsze oznaki stabilizacji finansów lokalnych, ale nie można jeszcze mówić o pełnym rozwiązaniu problemów podsektora samorządowego. Autorzy wskazują, że sytuacja poszczególnych kategorii JST pozostaje zróżnicowana, a ocena skutków reformy wymaga ostrożności, ponieważ nowy system działa dopiero od niedawna i w pierwszym roku nie obowiązywał jeszcze w pełni. Jednocześnie projekty wieloletnich prognoz finansowych na 2026 r. sugerują stopniowe stabilizowanie się poziomu dochodów, choć nie dotyczy to w równym stopniu wszystkich rodzajów samorządów.

Szczególnie istotnym problemem pozostaje luka finansowa w edukacji oraz wpływ zmian demograficznych na organizację sieci szkół i koszty oświaty samorządowej. Autorzy podkreślają, że zastąpienie części oświatowej subwencji ogólnej potrzebami oświatowymi nie doprowadziło automatycznie do rozwiązania trudności finansowych większości JST. Wysokość luki oświatowej nadal ma duże znaczenie dla kondycji budżetów lokalnych, a w przyszłości większą rolę może odgrywać także depopulacja i długotrwały spadek liczby uczniów.

W końcowej części opracowania sformułowano postulaty dotyczące poprawy sytuacji finansowej JST i zwiększenia stabilności planowania budżetowego. Dokument wskazuje potrzebę dalszych zmian systemowych, które ograniczałyby ryzyka dla finansów samorządowych w najbliższych latach, zwłaszcza w obszarze dochodów bieżących, wydatków oświatowych oraz przewidywalności mechanizmów wyrównawczych. Główny wniosek jest taki, że nowy model finansowania może tworzyć warunki do poprawy sytuacji JST, ale nie usuwa najważniejszych napięć strukturalnych i wymaga dalszego doskonalenia.

Więcej informacji

Załączniki:
FINANSE LOKALNE W ŚWIETLE ZMIAN SYSTEMU FINANSOWANIA JST – DOKĄD ZMIERZAMY?