Związek Miast Polskich

Zarząd podjął stanowisko w sprawie oceny funkcjonowania ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Związek Miast Polskich, po analizie pierwszych efektów obowiązywania ustawy, uważa, że konieczne było odejście od poprzedniego systemu finansowania samorządów i zwiększenie nominalnych dochodów JST. Jednocześnie doświadczenia związane z wdrażaniem nowych rozwiązań wskazują na szereg istotnych wad systemowych, które wymagają pilnej, daleko idącej korekty. Szczególne zaniepokojenie budzą nierównomierne skutki reformy dla poszczególnych kategorii JST, brak stabilności i przewidywalności dochodów oraz utrzymywanie się problemu niedostosowania dochodów samorządowych do rzeczywistych kosztów realizacji zadań publicznych. Dodatkowo wdrożenie ustawy zostało zakłócone skutkami błędu w bazie danych podatku CIT, którego wpływ na sektor samorządowy wyniósł blisko 3 mld zł. Skala tego zdarzenia utrudnia rzetelną ocenę rzeczywistych efektów nowych rozwiązań. W ocenie ZMP obecny kształt ustawy rodzi poważne wątpliwości co do pełnej realizacji konstytucyjnej zasady wynikającej z art. 167 Konstytucji RP, zgodnie z którą JST należy zapewnić udział w dochodach publicznych odpowiedni do przypadających im zadań.

Związek Miast Polskich postuluje:

Pilną korektę determinant służących wyznaczaniu potrzeb wydatkowych JST oraz dostosowanie ich do rzeczywistych standardów wykonywania zadań publicznych.
Podniesienie udziałów miast na prawach powiatu w podatkach PIT i CIT do poziomu odpowiadającego sumie udziałów przysługujących gminom i powiatom.
Wprowadzenie gwarancji wzrostu dochodów naliczanych dla JST co najmniej o poziom inflacji w sytuacji, gdy spadek ich dochodów nie wynika ze spadku dochodów mieszkańców lub przedsiębiorców.
Usunięcie ograniczeń dotyczących dostępu miast na prawach powiatu do finansowania infrastruktury drogowej między innymi z Funduszu Drogowego.
Zapewnienie pełnego finansowania wynagrodzeń pracowników oświaty oraz opracowanie standardów edukacyjnych opartych na danych Systemu Informacji Oświatowej.
Przywrócenie samorządom rzeczywistej samodzielności w kształtowaniu sieci szkół oraz zagwarantowanie finansowania z budżetu państwa szkół utrzymywanych decyzją organów administracji rządowej.
Wprowadzenie obowiązku rozliczania kosztów edukacji uczniów pomiędzy JST na zasadach analogicznych do obowiązujących w przypadku wychowania przedszkolnego.
Zapewnienie samorządom dochodów na realizację usług z zakresu z zakresu pomocy społecznej pieczy zastępczej, adekwatnych do faktycznie ponoszonych na te zadania wydatków.
Kompleksową korektę systemu wyrównawczego, w tym ujednolicenie zasad obowiązujących miasta na prawach powiatu, gminy i powiaty.

Ważna Strategia

Przedstawiciele miast ZMP zdecydowali się wysłać do rządu Apel Zarządu ZMP w sprawie pilnej potrzeby przyjęcia Strategii Rozwoju Kraju 2035. Wyrażano w nim zadowolenie z faktu przyjęcia projektu Strategii przez Komitet Stały Rady Ministrów, podobnie jak z postępu prac nad projektem ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych. Związek ma nadzieję, że Strategia i projekt ustawy zostaną szybko przyjęte przez Radę Ministrów. Podkreślano, że zarówno Strategia, jak ustawa, nie stawiają miast w uprzywilejowanej roli. Wręcz przeciwnie - zwiększają odpowiedzialność miast, zwłaszcza ośrodków regionalnych i subregionalnych, za rozwój całych miejskich obszarów funkcjonalnych, co de facto działa na korzyść innych gmin znajdujących się w stre¬fach ich oddziaływania. Jest to szczególnie istotne wobec narastających negatywnych zjawisk demograficznych i społeczno-gospodarczych w wielu miejscach Polski. Prezydenci i burmistrzowie zrzeszeni w ZMP zwracali też uwagę na fakt zbudowania na założeniach projektu Strategii porozumień z partnerami zagranicznymi w sprawie programów współpracy Polski z Norwegią (EOG) i Szwajcarią.

7 zasad opracowania dokumentów krajowych

Z kolei kwestia marginalizacji komunikacyjnej średnich miasta jest związana z opublikowanymi założeniami dokumentu „Zintegrowana Sieć Kolejowa”, który wyznacza kierunki rozwoju infrastruktury kolejowej w Polsce na najbliższe dekady. W ocenie ZMP dokument ten, pomimo niewątpliwych walorów planistycznych, w obecnym kształcie rodzi poważne wątpliwości dotyczące realizacji konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju, spójności terytorialnej państwa oraz równych szans rozwojowych wszystkich jego regionów. Od wielu lat środowisko samorządowe zwraca uwagę na narastający problem pogłębiających się dysproporcji pomiędzy największymi obszarami metropolitalnymi a miastami średniej wielkości, które stanowią filary rozwoju społecznego i gospodarczego swoich subregionów. Zarząd Związku proponuje w swoim stanowisku, aby przy opracowywaniu i aktualizacji krajowych dokumentów strategicznych dotyczących infrastruktury transportowej kierować się następującymi zasadami: równowagi terytorialnej, wzmacniania miast, w tym szczególnie tych małych i średnich, przewidywalności polityki państwa, transparentności procesu decyzyjnego, komplementarności infrastruktury, przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu, odpowiedzialności za przyszłe pokolenia. „Planowanie infrastruktury transportowej powinno uwzględniać perspektywę co najmniej kilku dekad oraz tworzyć warunki sprzyjające zrównoważonemu rozwojowi całego kraju. Decyzje podejmowane dzisiaj będą determinowały możliwości rozwoju społecznego i gospodarczego kolejnych pokoleń Polaków. Związek Miast Polskich wyraża przekonanie, że przyjęcie powyższych zasad jako trwałego elementu krajowej polityki infrastrukturalnej pozwoli prowadzić rozwój transportu w sposób zapewniający nie tylko wzrost efektywności systemu komunikacyjnego, lecz również wzmacniający spójność terytorialną państwa, ograniczający procesy depopulacyjne oraz zwiększający konkurencyjność miast średniej i małej wielkości. Tylko taka polityka będzie odpowiadała konstytucyjnej zasadzie zrównoważonego rozwoju oraz celom długofalowej polityki regionalnej Rzeczypospolitej Polskiej” – można przeczytać w stanowisku. Więcej załączonym stanowisku.

Od eLegitymacji dla samorządowca po choroby rzadkie

Zarząd przyjął ponadto stanowiska m.in. w następujących sprawach: wdrożenia cyfrowej legitymacji samorządowca funkcjonującej w ramach aplikacji mObywatel, ponoszenia kosztów urlopów dla poratowania zdrowia przysługujących niektórym grupom zawodowym ze szczególnym uwzględnieniem nauczycieli, jako pracowników jednostek oświatowych, dla których organem prowadzącym jest prezydent, burmistrz, wójt i starosta (ZUS), nowelizacji przepisów dotyczących kierowania dzieci do domów pomocy społecznej, przeglądu regulacji dotyczących przeciwdziałania marnowaniu żywności oraz wzmocnienia systemu funkcjonowania banków żywności, poszerzenia koszyka świadczeń gwarantowanych o kompleksowe świadczenia dotyczące chorób rzadkich, a także wsparcia prac nad ustawą antyodorową. Stanowiska w załączeniu.

Projekty z uwagami miast

Członkowie Zarządu ZMP postanowił przekazać uwagi miast (pozytywne i negatywne) do projektu ustawy o samorządzie gminnym (KO), który reguluje zasady funkcjonowania jednostek pomocniczych gmin, przede wszystkim sołectw, osiedli i dzielnic (jednolite wymogi dotyczące biernego prawa wyborczego członków organów tych jednostek, rozszerzenie prawa wybieralności na osoby spoza obszaru danej jednostki pomocnicze, ustawowe przesłanki wygaśnięcia mandatu sołtysa, członka rady sołeckiej oraz organów osiedli i dzielnic). O przesłaniu uwag (wskazanie źródła finansowania zadania) zdecydowano też wobec projektu ustawy o zmianie ustawy o Ochotniczych Strażach Pożarnych (Polska 2050), który dotyczy jednoznaczne przepisy pozwalające na wykorzystywanie przez OSP psów ratowniczych.

O uwzględnienie uwag wystąpił Zarząd w związku z projektem ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne (UC121), który dostosowuje przepisy krajowe do wymogów znowelizowanej dyrektywy EED (Energy Efficiency Directive) w obszarze ciepłownictwa i praw odbiorców ciepła, chłodu oraz ciepłej wody użytkowej. Pozytywnie oceniono elementy projektu związane z wdrożeniem unijnych regulacji, dekarbonizacją sektora ciepłowniczego oraz ochroną odbiorców końcowych. Jednocześnie szereg proponowanych rozwiązań prowadzi do istotnego wzrostu obowiązków administracyjnych, organizacyjnych i finansowych po stronie przedsiębiorstw ciepłowniczych, bez proporcjonalnych korzyści dla odbiorców. Wątpliwości budzi przede wszystkim rozszerzenie obowiązków informacyjnych wobec odbiorców, alternatywy wobec wstrzymania dostaw ciepła, tempo zaostrzania wymogów dla efektywnych systemów ciepłowniczych, nowe obowiązki planistyczne i sprawozdawcze (powielanie obowiązków).

Pozytywne rozwiązania

Pozytywnie - z jedną uwagą - zaopiniowano projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (Centrum), który wprowadza podstawę prawną do nadawania, zmiany, zawieszania i cofania uprawnień dostępowych do systemu teleinformatycznego prowadzonego przez Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE), wykorzystywanego do kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW). Projekt może usprawnić funkcjonowanie systemu kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych, ale może nieść ze sobą ryzyko przy nowotworzonych placówkach.

Prezydenci i burmistrzowie zasiadający w Zarządzie Związku pozytywnie zaopiniowali projekt ustawy o zmianie ustawy o sporcie (komisyjny), który rozszerza katalog obiektów sportowych uznawanych za służące powszechnemu korzystaniu ze środowiska o homologowane tory sportów motorowych. Zmiana ma na celu usunięcie wątpliwości interpretacyjnych dotyczących statusu torów sportów motorowych oraz zapewnienie większej stabilności prawnej podmiotom zarządzającym takimi obiektami, w tym jednostkom samorządu terytorialnego. Taką samą ocenę otrzymał senacki projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz o referendum lokalnym (senacki). Regulacja wprowadza szereg zmian dotyczących organizacji wyborów, funkcjonowania administracji wyborczej oraz ustalania liczby mandatów poselskich w okręgach wyborczych. Część propozycji odpowiada na postulaty zgłaszane wcześniej przez Państwową Komisję Wyborczą. Proponowane zmiany mogą przyczynić się do usprawnienia organizacji i przebiegu wyborów oraz zwiększenia przejrzystości procedur wyborczych.

Zastrzeżenia do opłat lokalnych

Z kolei negatywnie oceniono projekt ustawy o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (PSL-TD), który jest swego rodzaju rywalizacją z projektem rządowym. Projekt wprowadza nową opłatę turystyczno-rekompensacyjną, która ma zastąpić dotychczasową opłatę miejscową jako bardziej dostępne narzędzie finansowania kosztów związanych z obsługą ruchu turystycznego. Projekt rządowy o tej samej nazwie (UD372) również przewiduje reformę zasad poboru opłaty miejscowej i opłaty uzdrowiskowej. Celem zmian jest uszczelnienie systemu, zwiększenie efektywności poboru oraz dostosowanie przepisów do współczesnego rynku usług noclegowych. Najważniejszą zmianą jest powiązanie obowiązku uiszczenia opłaty z faktem skorzystania z usług zakwaterowania, niezależnie od celu pobytu. Odejście od obecnego kryterium pobytu w celach turystycznych, wypoczynkowych, szkoleniowych lub zdrowotnych ma uprościć pobór opłat i ograniczyć spory interpretacyjne. Zdaniem samorządowców z miast, projekt ten wprowadza wiele korzystnych rozwiązań, ale też takie, z którymi trudno się zgodzić, dlatego nie zaopiniowali go pozytywnie. Kontrowersje wzbudza bowiem podniesienie z 1000 zł do 3000 zł limitu zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych przy sprzedaży rzeczy ruchomych oraz podział wpływów z opłaty między gminę, POT i urzędy marszałkowskie. Koszty funkcjonowania infrastruktury i usług publicznych ponoszone są przede wszystkim przez samorządy, dlatego wszystkie środki powinny pozostawać na poziomie lokalnym. Od przyjęcia tych dwóch zmian członkowie Zarządu uzależniają wydanie pozytywnej opinii w stosunku do rządowego projektu.

Projekty rozporządzeń

Zarząd zaopiniował projekty rozporządzeń: Ministra Cyfryzacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie katalogu danych gromadzonych z centralnej ewidencji pojazdów oraz w sprawie zakresu danych udostępnianych podmiotom obowiązanym do przekazywania danych do centralnej ewidencji pojazdów oraz wymagań technicznych i jakościowych danych wprowadzanych do tej ewidencji (WPL MC 43), a także Ministra Infrastruktury zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (WPL MI 165). Z kolei do projektu rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie wzorów wniosków o udostępnienie materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, licencji i Dokumentu Obliczenia Opłaty, a także sposobu wydawania licencji, zdecydowano przekazać uwagi szczegółowe miasta Poznania (dotyczące m.in. wysyłki na adres do doręczeń elektronicznych).

Depopulacja a oświata

W trakcie posiedzenia członkowie Zarządu mogli wysłuchać prezentacji na temat programu budowy elektrowni i elektrociepłowni jądrowych – Orlen Synthos Green Energy oraz firmy VULCAN na temat spodziewanych skutków demografii w edukacji. Problem depopulacji w kontekście m.in. konieczności reorganizacji czy zmian finansowania oświaty, to problem, który od dłuższego czasu pojawia się w debatach prowadzonych na forum Związku (link do podcastu Międzymiastowa - Iskrzący temat: Dlaczego zarządzanie oświatą jest coraz trudniejsze?). Głos w sprawie edukacji na posiedzeniu w Lublińcu zabrał też ekspert Związku, Szymon Więsław, który mówił o tym, jak można przeciwdziałać takim procesom (np. zachęcać rodziców do posyłania dzieci do szkoły w obwodzie, w ramach obszarów funkcjonalnych - wspólna rekrutacja czy podobne standardy wsparcia). Jak wskazał natomiast Andrzej Porawski, obecnie ekspert ZMP, ważne jest, aby z tymi informacjami na temat konsekwencji depopulacji dla edukacji dotrzeć, jak najszybciej do wybranych na nową kadencję wójtów, burmistrzów i prezydentów, którymi w większości mogą być nowe i mniej doświadczone osoby (ok. 1650!), aby mogli oni jak najszybciej dostosować miasta do nieuchronnych zmian demograficznych.

Zarząd ZMP przyjął miasto Wałcz (województwo zachodniopomorskie, 28 tys. mieszkańców) w poczet miast członkowskich Związku. Więcej o mieście – TUTAJ. Wyrażono również zgodę na podpisanie listu intencyjnego pomiędzy Ukraińskim Związkiem Miast Przyfrontowych a Związkiem Miast Polskich i Unią Metropolii Polskich - 25 czerwca podczas Ukraine Recovery Conference w Gdańsku.

Podczas posiedzenia Zarządu ZMP w Lublińcu wieloletniemu dyrektorowi Biura ZMP, Andrzejowi Porawskiemu uroczyście przekazano dyplom z tytułem Honorowego Obywatela Miasta Lublińca. Uchwałę radni miasta podjęli 11 czerwca br.

Okolicznościowy dyplom burmistrz miasta wręczył także Markowi Wójcikowi, zastępcy dyrektora Biura ZMP i obecnemu sekretarzowi strony samorządowej Komisji Wspólnej. Jest on z pochodzenia lublińczaninem.

Z kolei burmistrz Edward Maniura otrzymał pamiątkową koszulkę reprezentacji prezydentów i burmistrzów w piłce nożnej. 19 czerwca, po posiedzeniu Zarządu, rozegrał on ostatni swój mecz w drużynie ZMP przeciwko oldbojom LKS Sparta Lubliniec.