Raport pokazuje zmiany jakie mogą zajść w wybranych aspektach budżetów samorządów na skutek zmian demograficznych do roku 2060. Ekspercie z BGK pokazują między innymi jak zmienią się rozkłady puli wynagrodzeń (bazy podatkowej) oraz udziały wydatków nieelastycznych w różnych samorządach w zależności od ich typu i rozmiaru.

Prognozy demograficzne dla Polski, niezależnie od autorów, mówią zgodnie: czeka nas zmniejszenie liczby ludności. Wg GUS do 2060 spadek o 17,2% w stos do 2025 roku. W 2060 r. liczba ludności wyniesie 30,9 mln. Temu spadkowi towarzyszyć będzie zjawisko starzenia się społeczeństwa, które dotyczy całej Europy.

Patrząc na spadek liczby ludności widać dwie tendencje: Po pierwsze im bardziej na zachód, tym spadki ludności będą mniejsze, a po drugie w obwarzankach wielkich miast według prognoz GUS sytuacja będzie najlepsza. Duże miasta się obecnie wyludniają – to także proces, który dotyczy całego świata. Do 2060 roku przewiduje się, że blisko połowę wszystkich samorządów w Polsce będą stanowiły małe gminy. Liczba gmin, które mają mniej niż 5 tys mieszkańców wzrośnie w 2060 r. z 30% do prawie 50%, a dodatkowo pojawią się gminy, w których będzie mieszkać mniej niż tysiąc mieszkańców.

To, że zmienia się liczba ludności, oznacza też zmianę liczby ludności w wieku produkcyjnym. Największa negatywna zmiana dotknie najmniejsze samorządy – tam udział ludności w wieku produkcyjnym w stosunku do ogółu mieszkańców spadnie o 12,5 p.p. Liczba osób w wieku produkcyjnym zmniejszy się do 2060 r. w zdecydowanej większości samorządów w Polsce – problem ten w mniejszym lub większym stopniu dotknie 95,4proc. gmin.

Zmiany demograficzne pociągną za sobą zmiany po stronie dochodowej finansów samorządów. Wpływy pochodzące z podatku dochodowego od osób fizycznych stanowią dziś istotną część dochodów podatkowych samorządów najniższego szczebla, dlatego z punktu widzenia stabilności dochodów samorządów szczególne znaczenie będzie odgrywała liczebność grupy osób w wieku produkcyjnym.

Problematyce tej poświęcony został specjalny panel „Lokalne zróżnicowanie sytuacji demograficznej i migracyjnej – ograniczenia, szanse i wyzwania rozwojowe” podczas tegorocznej Konferencji BGK dla JST. W panelu wzięli udział: Emilia Skrok z Banku Światowego, Agata Mróz z Polskiego Instytutu Technologicznego, Jakub Sawulski, zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju Regionów w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej, Ryszard Grobelny, dyrektor Biura Związku Miast Polskich oraz Marcin Wojdat, dyrektor ds. analiz i badań w Unii Metropolii Polskich.

Zachęcamy do obejrzenia zapisu wideo panelu wraz z prezentacją raportu BGK omówioną przez Mateusza Walewskiego, Głównego Ekonomistę, Dyrektora Departamentu Badań i Analiz Banku Gospodarstwa Krajowego (nagranie poniżej – 2 godz. 39 min.)