Z Zarządu ZMP w Opolu
Podczas posiedzenia 23 października 2026 r. członkowie Zarządu przyjęli stanowiska i opinie w sprawach m.in.: wykluczenia miast z programu „norweskiego”, ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych i przyszłych funduszy UE.
Związek rozwojowy dla większej liczby miast
W przyjętej przez Zarząd Opinii o projekcie ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych (UPR03, wersja z dnia 30 września 2026 r.) przypomniano, że Związek Miast Polskich poparł wcześniejsze główne założenia tego projektu, widząc w nim szansę na zbudowanie rozwiązań instytucjonalnych, służących prowadzeniu racjonalnej polityki rozwoju w całych obszarach funkcjonalnych miast. Zaproponowana formuła związku rozwojowego ma służyć koordynacji i wspólnej realizacji strategii rozwoju, z wykorzystaniem potencjału całego obszaru oraz centralnych i regionalnych instrumentów wsparcia. Uznano przy tym, że takie związki powinny móc być tworzone zarówno wokół miast o znaczeniu regionalnym jak i subregionalnym. Projektodawca zdecydował się początkowo na objęcie regulacją ustawową konkretnych miast, których lista liczyła najpierw około 60 miast, natomiast w wersji z 30 września br. znalazł się zapis ograniczający listę miast objętych ustawą do kategorii miast na prawach powiatu.
Zdaniem ZMP, jest to niezgodne z główną ideą ustawy, która ma zapewnić utrzymanie i wzmocnienie policentrycznego rozwoju sieci osadniczej Polski. Dlatego ZMP – nie wycofując poparcia dla projektu ustawy – nie może zgodzić się na takie rozwiązanie i domaga się wprowadzenia innego, umożliwiającego nadanie innym miastom – po spełnieniu ustawowo określonych przesłanek – statusu miasta „subregionalnego”, to znaczy uprawnionego do współtworzenia w swoim obszarze funkcjonalnym związku rozwojowego. Związek przygotował również - opracowane przez zespół prawników - wariantowe propozycje przepisów (załącznik do opinii), które umożliwią Radzie Ministrów podejmowanie stosownych decyzji na wniosek zainteresowanych miast, otaczających je gmin, zainteresowanych powiatów, z poparciem właściwego samorządu województwa. Więcej w załączeniu.
Przeciwko wykluczeniu miast
Zarząd podjął także stanowisko w sprawie wykluczenia 19 miast-beneficjentów Polsko-Szwajcarskiego Programu Rozwoju Miast z możliwości ubiegania się o środki w ramach Programu Rozwój Lokalny, w którym zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o pilną interwencję w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej w kwestii zmiany zasad naboru. Chodzi o miasta: Chodzież, Ciechanów, Dębicę, Gniezno, Grudziądz, Hajnówkę, Hrubieszów, Jarosław, Jasło, Kędzierzyn-Koźle, Końskie, Kraśnik, Krosno, Ostrołękę, Siemianowice Śląskie, Słupsk, Starachowice, Tarnów i Włocławek. Wszystkie zostały wyłonione w konkurencyjnym naborze Polsko-Szwajcarskiego Programu Rozwoju Miast.
Samorządowcy zrzeszeni w ZMP zauważyli, że samo korzystanie przez te miasta z Funduszy Szwajcarskich nie powinno stanowić przesłanki do pozbawienia ich możliwości ubiegania się o środki z Funduszy Norweskich. Oba instrumenty służą bowiem – choć w różnym zakresie – celom rozwojowym, a ich komplementarność powinna być atutem, a nie powodem do wykluczenia. Przedstawiciele miast podkreślili, że samorządy podejmowały przygotowania do nowej perspektywy Funduszy Norweskich w przekonaniu, że będą mogły konkurować o środki na zasadach określonych dla ich kategorii miast. Paradoks obecnej sytuacji jest szczególnie dotkliwy, gdyż aby uzyskać środki szwajcarskie, 19 miast musiało przygotować wysokiej jakości, kompleksowe i konkurencyjne projekty. Miasta te udowodniły zatem, że posiadają: przygotowane diagnozy rozwojowe, dobre zespoły projektowe, zdolność strategicznego planowania, partnerów społecznych i gospodarczych, gotowe koncepcje inwestycyjne, doświadczenie w prowadzeniu złożonych projekt. Tymczasem obecne zasady prowadzą do sytuacji, w której sukces w jednym konkursie staje się przeszkodą w dostępie do kolejnego instrumentu rozwojowego. To odwrócenie logiki polityki publicznej. „Polska nie zbuduje silnego, odpornego i policentrycznego modelu rozwoju, jeżeli średnie miasta będą traktowane jako beneficjenci jednorazowych konkursów, a następnie pozbawiane dostępu do kolejnych instrumentów tylko dlatego, że wcześniej skutecznie zdobyły środki. Nie można mówić o policentrycznym rozwoju kraju i jednocześnie zamykać drzwi przed miastami, które mają pełnić kluczową funkcję w tym modelu.” – napisano w stanowisku (w załączeniu).
O przyszłym podziale środków z UE
Członkowie Zarząd ustosunkowali się także do nowych Założeń do Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR) dla Polski na lata 2028–2034. W przyjętym stanowisku pozytywnie odniesiono się do kierunku prac nad tym dokumentem, w szczególności do założenia, że będzie on uwzględniał zarówno wymiar krajowy, jak i regionalny polityki rozwoju. Utrzymanie wyodrębnionej części regionalnej uznano za istotne z punktu widzenia realizacji zasady partnerstwa, decentralizacji zarządzania środkami europejskimi oraz dostosowywania interwencji do rzeczywistych potrzeb poszczególnych terytoriów. Jednocześnie podkreślono, że regionalizacja wsparcia powinna uwzględniać istnienie znacznych dysproporcji rozwojowych występujących wewnątrz regionów, również tych zaliczanych do statystycznie lepiej rozwiniętych. W szczególności dotyczy to miast średnich i małych, które mierzą się z depopulacją, utratą funkcji społeczno-gospodarczych, wykluczeniem transportowym oraz ograniczonym dostępem do usług publicznych. Dlatego złożono postulat, aby przy określaniu metodologii podziału środków oraz intensywności wsparcia w większym stopniu wykorzystywać dane na poziomie subregionalnym, w tym NUTS 3, uwzględniające nie tylko poziom PKB, ale też skalę depopulacji, dostępność transportową, sytuację mieszkaniową oraz deficyty infrastrukturalne i społeczne.
W ocenie Związku szczególnego znaczenia nabiera zapewnienie odpowiednich warunków finansowania przedsięwzięć realizowanych przez samorządy. Wysoki poziom wymaganego wkładu własnego może stanowić istotną barierę dla miast znajdujących się w trudniejszej sytuacji finansowej, zwłaszcza tych dotkniętych depopulacją i utratą funkcji społeczno-gospodarczych. Dlatego zasady współfinansowania powinny uwzględniać rzeczywiste możliwości finansowe poszczególnych JST. Należy również zachować możliwość korzystania z dotacyjnych form wsparcia w przedsięwzięciach, które służą realizacji zadań publicznych, ale nie generują przychodów pozwalających na spłatę instrumentów zwrotnych. Więcej w załączeniu.
Roman Szełemej, prezydent Wałbrzycha wskazał na wciąż ogólny charakter tego dokumentu i potrzebę dyskusji. Jego zdaniem, obecnie Polska rozwija się wyspowo, metropolie gnają, stąd rodzi się potrzeba uwzględniania subregionów. Mówił też o konieczności zapewnienia większych środków na rozwój dostępnego budownictwa (powinno być 8 mld zł, a nie 1,1 mld zł).
Ochrona zwierząt bez ograniczania autonomii JST
Reprezentujący miasta należące do Związku negatywnie ocenili poprawki zgłoszone podczas posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt 6 października 2026 r. do projektu ustawy zawartego w druku sejmowym nr 700. W przyjętym stanowisku uznano, że proponowane rozwiązania budzą istotne zastrzeżenia z punktu widzenia konstytucyjnie gwarantowanej samodzielności JST, zasad podziału zadań i kompetencji pomiędzy administracją rządową a samorządową, a także finansowych i organizacyjnych konsekwencji nakładanych na gminy. Stąd ZMP postuluje ich odrzucenie
Szczególny sprzeciw wzbudziły rozwiązania prowadzące do zwiększenia ingerencji organów administracji rządowej w wykonywanie przez gminy zadań własnych w zakresie opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania ich bezdomności. Wprowadzanie dodatkowych mechanizmów nadzorczych i kontrolnych, połączonych z rozszerzeniem obowiązków sprawozdawczych oraz możliwością nakładania sankcji finansowych, może w praktyce prowadzić do istotnego ograniczenia samodzielności gmin w realizacji zadań własnych. Bardzo krytycznie oceniono rozwiązania przewidujące możliwość nakładania na gminy kar pieniężnych w związku z realizacją obowiązków dotyczących opieki nad zwierzętami bezdomnymi. Wg przedstawicieli ZMP niedopuszczalne jest tworzenie kolejnych wymogów i mechanizmów kontroli bez należytego uwzględnienia zasady adekwatności finansowania zadań publicznych. Obowiązek ten ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy gminy już teraz ponoszą znaczne wydatki związane z zapewnieniem opieki nad zwierzętami bezdomnymi. „Odpowiedzialność za realizację polityki państwa w zakresie ochrony zwierząt musi iść w parze z poszanowaniem konstytucyjnej pozycji samorządu terytorialnego oraz zapewnieniem finansowania adekwatnego do powierzonych mu zadań.” – można przeczytać w stanowisku (w załączeniu).
Uwagi do obrony cywilnej
Zarząd opiniował projekty uchwał Rady Ministrów. Pierwszy zmienia uchwałę w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 (ID294). Projekt ten umożliwia większą elastyczność w przesuwaniu środków między sześcioma obszarami Programu OLiOC w 2026 r., ułatwiając samorządom efektywne wykorzystanie przyznanych funduszy. Rozszerza także zakres programu o ochronę infrastruktury przed atakami z powietrza, w tym z użyciem dronów. Członkowie Zarządu pozytywnie zaopiniowali ten dokument, ale postanowili przekazać uwagi miast, w których wskazano m.in. na potrzebę monitoringu pierwszej edycji Programu, konieczność systemowego rozwiązania finansowania z korzyścią dla zadań wieloletnich czy brak centralnego wskazania przykładowych, wzorcowych rozwiązań, np. w zakresie budownictwa ochronnego czy ogólnych zaleceń i dobrych praktyk. Samorządowcy z miast mówili też o trudnościach w budowaniu miejsc schronienia czy o korzystaniu z doświadczeń w tym zakresie takich krajów jak Finlandia czy Szwajcaria.
Pozytywną opinię zasiadający w Zarządzie ZMP wydali w stosunku do projektu rozporządzenia MSWiA w sprawie służby w obronie cywilnej oraz Ewidencji Obrony Cywilnej, który określa zasady prowadzenia Ewidencji Obrony Cywilnej, nadawania przydziałów mobilizacyjnych oraz powoływania do służby w obronie cywilnej. Chodzi przede wszystkim o stworzenie systemu, który pozwoli wskazać konkretne osoby, ich kwalifikacje i miejsca pełnienia służby na wypadek wojny. To ważna regulacja, ponieważ gminy, powiaty i województwa będą uczestniczyć w przygotowywaniu wniosków o nadanie przydziałów mobilizacyjnych, weryfikacji danych oraz obsłudze dokumentacji. Ostatecznie przydziały będą nadawane przez wojewodów albo ministra właściwego do spraw wewnętrznych, po uzgodnieniu z organami wojskowymi. Przy okazji jednak zwrócono uwagę, że choć sam kierunek regulacji jest potrzebny, to istotne jest, aby samorządy miały zapewnione odpowiednie środki i realny wpływ na planowanie wykorzystania personelu obrony cywilnej na swoim terenie.
Pozytywnie o uchwałach RM – fundusze UE i asystenci rodziny
Z kolei uchwałę RM w sprawie zmiany programu Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich na lata 2021–2027 zaopiniowano pozytywnie. Zmiana polega na przesunięciu 53 mln euro oszczędności między priorytetami programu, aby zapewnić finansowanie systemu zarządzania i kontroli Funduszy Europejskich w latach 2028–2029, bez zmiany łącznej alokacji. Zaakceptowano ponadto uchwałę w sprawie ustanowienia rządowego programu wspierania rodziny „Asystent rodziny w 2026”. Program przewiduje przeznaczenie 70 mln zł z Funduszu Pracy na dofinansowanie gminnych kosztów zatrudnienia asystentów rodziny oraz dodatków do ich wynagrodzeń w 2026 r. Stanowi kontynuację wsparcia rodzin i przeciwdziałania problemom opiekuńczo-wychowawczym. Przedstawiciele miast podkreślili, że zmiany idą w dobrym kierunku, choć należałoby może jeszcze zwiększyć środki na to zadanie (np. wysokość dodatku do wynagrodzenia asystentów rodziny - obecnie proponowana kwota jest niewystarczająca i od kilku lat pozostaje na tym samym poziomie), gdyż trudno znaleźć chętnych do tego programu.
Dostosowanie do dyrektywy - ochrona środowiska
Pozytywnie zaopiniowano projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w związku z podnoszeniem poziomu bezpieczeństwa i ochrony przed skutkami poważnych awarii przemysłowych (UC146), który ma na celu pełne dostosowanie polskich przepisów do dyrektywy Seveso III dotyczącej zapobiegania poważnym awariom przemysłowym. Zmiany obejmują m.in.: doprecyzowanie zasad ustalania bezpiecznej odległości od zakładów stwarzających zagrożenie, usprawnienie przekazywania informacji organom planistycznym oraz uwzględnianie ryzyka awarii przy sporządzaniu planów ogólnych i miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Rozwiązania te mają ujednolicić stosowanie przepisów i usprawnić prace planistyczne gmin, ale jednocześnie zwiększają znaczenie uwzględniania zagrożeń przemysłowych w polityce przestrzennej.
Kontrowersje wzbudził projekt ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (UD 252), gdyż zaproponowane zmiany nie są odpowiedzią na postulaty ZMP (np. brak ROP) sprzed roku i pomija najważniejsze problemy. Ustalono, że wymaga on dalszej pracy i zebrania uwag z miast.
Wątpliwości wokół pomocy prawnej, ordynacji podatkowej, e-dziennika i rozwoju
Natomiast negatywnie oceniono projekt ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej (UD427), który zakłada m.in. wprowadzenie kryterium dochodowego dla kwalifikowanej pomocy prawnej, rezygnację z odrębnego poradnictwa obywatelskiego oraz powiązanie liczby punktów pomocy prawnej w powiatach z rzeczywistym zapotrzebowaniem mieszkańców. Nie otrzymał akceptacji projekt ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (wydłużenie okresu przejściowego wydawania WZ; Rozwój Plus),
W sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa (UD436) zdecydowano o przekazaniu szczegółowych uwag z miast. Podobną decyzję podjęto wobec projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe (Rozwój Plus), który zakłada wprowadzenie całkowitego zakazu pobierania od uczniów i rodziców opłat za korzystanie z dzienników elektronicznych, w tym aplikacji mobilnych, powiadomień, komunikacji z nauczycielami i usprawiedliwiania nieobecności. Zasadnicze zastrzeżenia budzi brak oszacowania skutków finansowych projektu dla budżetów JST. Istnieje ryzyko przeniesienia przez dostawców systemów utraconych przychodów na samorządy poprzez podwyższenie opłat licencyjnych w kolejnych latach.
W trakcie dyskusji na temat projektu ustawy o wsparciu zrównoważonego rozwoju samorządów (Rozwój Plus), który zakłada utworzenie Funduszu Rozwoju Samorządu, pojawiły się wątpliwości dotyczące populistycznego charakteru tej regulacji oraz realnej możliwości jego finansowania.
W trakcie obrad w Opolu przyjęto negatywną opinię Komisji Transportu ZMP w kwestii propozycji miasta Słupska dotyczącej zakazu zatrzymywania się pojazdów w odległości mniejszej niż 10 m od skrzyżowania oraz przejścia dla pieszych. Takie stanowisko wynika z tego, że wdrożenie tej propozycji niesie ze sobą ryzyko pogorszenia bezpieczeństwa niechronionych uczestników ruchu drogowego. Zmniejszenie odległości parkowania pojazdów od przejścia dla pieszych lub skrzyżowania może powodować ograniczenie pola widoczności — zarówno pieszego wchodzącego na jezdnię (szczególnie dzieci i osób na wózkach), jak i kierowcy nadjeżdżającego pojazdu. Opowiedziano się za koniecznością utrzymania istniejącego przepisu jako regulującego w sposób minimalny bezpieczeństwo w rejonie przejść dla pieszych.
Ciepło, rekompensaty dla gmin uzdrowiskowych, zakaz dla hulajnóg
Zarząd zdecydował ponadto o wysłaniu listu do Minister Klimatu i Środowiska w sprawie konieczności usunięcia barier ograniczających rozwój klastrów energii oraz uznania ciepła produkowanego w instalacjach termicznego przetwarzania odpadów za ciepło odpadowe. Chodzi o podjęcie pilnych prac legislacyjnych oraz interpretacyjnych zmierzających do usunięcia barier ograniczających rozwój klastrów energii i innych społeczności energetycznych tworzonych z udziałem JST. W piśmie tym podniesiono także problem niewłaściwego definiowania ciepła powstającego w Instalacjach Termicznego Przetwarzania Odpadów (ITPO).
Anna Mieczkowska, prezydentka Kołobrzegu przedstawiła Zarządowi trzy propozycje do rozpatrzenia: wdrożenie mechanizmu rekompensaty dla gmin uzdrowiskowych z tytułu utraconych dochodów z opłaty uzdrowiskowej, ograniczenie ruchu dla hulajnóg poprzez wprowadzenie znaku drogowego zakazującego wjazdu hulajnóg elektrycznych oraz potrzebę ponownej analizy ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji gmin uzdrowiskowych i turystycznych (chodzi złagodzenie całkowitego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych w obiektach, w których działalność lecznicza i hotelarska jest prowadzona w ramach jednej struktury organizacyjnej lub na wspólnym terenie).
Aktywna młodzież przy ZMP
Zarząd Związku przyjął też uchwałę w sprawie utworzenia przy ZMP grupy roboczej „Zespół Młodzieżowych Rad”, której celem ma być wspieranie rozwoju samorządności młodzieżowej, wzmacnianie udziału młodych ludzi w życiu publicznym oraz wypracowywanie stanowisk i rekomendacji dotyczących funkcjonowania młodzieżowych rad i polityk młodzieżowych w miastach. Zadaniem tego Zespołu ma być również m.in.: wspieranie współpracy pomiędzy młodzieżowymi radami, inicjowanie działań służących zwiększaniu udziału młodzieży w procesach decyzyjnych czy poszukiwanie i pozyskiwanie projektów, programów oraz źródeł finansowania (krajowych, europejskich czy międzynarodowych), przyczyniających się do rozwoju młodzieżowych rad miast, gmin, dzielnic i powiatów oraz tworzących przyjazne warunki do większej aktywności obywatelskiej młodzieży.
W posiedzeniu Zarządu o Opolu wzięli udział przedstawiciele miast województwa opolskiego: Brzegu, Dobrodzienia, Gogolina, Krapkowic, Niemodlina, Prószkowa.
Przed posiedzeniem Zarządu ZMP odbył się briefing prasowy z udziałem: Jacka Sutryka, prezesa ZMP, prezydenta Wrocławia, Arkadiusza Wiśniewskiego, prezydenta Opola, Arkadiusza Chęcińskiego, wiceprezesa ZMP, prezydenta Sosnowca, Ryszarda Grobelnego, dyrektora Biura ZMP, Marka Wójcika, zastępcy dyrektora Biura ZMP, pełnomocnika Zarządu ds. legislacyjnych, sekretarza strony samorządowej KWRiST. Poruszono tematy takie jak: ograniczenie liczby kadencji dla prezydentów i burmistrzów (po głosowaniu w Sejmie nad ustawą usuwającą te zapisy), sytuacji w systemie ochrony zdrowia, polityki miejskiej i ochrony zwierząt.
Joanna Proniewicz, rzecznik prasowa ZMP
POZOSTAŁE ARTYKUŁY
