W wydarzeniu uczestniczyło ponad 500 uczestników oraz blisko 100 prelegentek i prelegentów. Przedstawiciele samorządów, organizacji społecznych, administracji publicznej, środowiska naukowego i mediów przez dwa dni rozmawiali o tym, jak budować silne, aktywne i odporne wspólnoty lokalne. Przez dwa dni Mała Warszawa była miejscem rozmów o praktycznych sposobach radzenia sobie z wyzwaniami, przed którymi stoją dziś lokalne wspólnoty.

Kongres otworzyli: Cezary Trutkowski, prezes Zarządu FRDL, Małgorzata Fuszara, członkini Rady Fundatorów FRDL, Rafał Trzaskowski, prezydent m.st. Warszawy, oraz Michał Braun, dyrektor Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Kongres odbywał się pod hasłem „Praktyczne strategie na niepewne czasy”. Program obejmował cztery ścieżki tematyczne: „Razem w kryzysie”, „Żywa demokracja”, „Silne organizacje, silne partnerstwo” oraz „Usługi blisko ludzi”.

W dyskusjach kongresowych wybrzmiewało przekonanie, że odporność lokalną trzeba budować przed kryzysem. Potrzebne są nie tylko infrastruktura, sprzęt i procedury, lecz także zaufanie, dobre relacje, sprawna komunikacja i gotowość do współdziałania. Organizacje społeczne powinny być traktowane jako pełnoprawni partnerzy samorządów, zarówno w realizacji codziennych działań jak i w odpowiedzi na wyzwania związane z sytuacjami kryzysowymi.

Ważnym tematem obrad była jakość lokalnej demokracji i udział mieszkańców w podejmowaniu decyzji. Zwracano uwagę na konieczność tworzenia warunków do rzeczywistego zaangażowania młodych ludzi, rozwijania edukacji obywatelskiej i medialnej oraz prowadzenia dialogu, który pozwala rozmawiać także o trudnych sprawach i różnicach zdań.

Rozmowy o współpracy samorządów i organizacji społecznych pokazały, że skuteczne partnerstwo wymaga czasu, jasnych zasad i wzajemnego zaufania. Istotne jest również wspólne odpowiadanie na zmiany demograficzne, rozwijanie usług społecznych dopasowanych do potrzeb mieszkańców oraz tworzenie dostępnych miejsc, które wzmacniają więzi i poczucie przynależności do lokalnej wspólnoty.

Uczestnicy rozmawiali także o wykorzystaniu sztucznej inteligencji i nowych technologii. Mogą one usprawniać codzienną pracę samorządów i organizacji, pod warunkiem zachowania ludzkiej odpowiedzialności i koncentracji na potrzebach mieszkańców.

Podczas Kongresu zaprezentowano dwie publikacje: „Vademecum odporności lokalnej” oraz „Barometr Lokalnego Kapitału Obywatelskiego”. Pierwsza wspiera przygotowanie lokalnych wspólnot na sytuacje kryzysowe. Publikacja łączy refleksję nad współczesnymi zagrożeniami z praktycznym spojrzeniem na to, co samorządy i organizacje społeczne mogą wspólnie zrobić, zanim kryzys nadejdzie. Nie proponuje gotowego scenariusza na każdą sytuację, bo takiego scenariusza nie sposób stworzyć. Zamiast tego koncentruje się na budowaniu lokalnego potencjału: rozpoznawaniu własnych zasobów, tworzeniu sieci współpracy i przygotowywaniu mechanizmów, które mogą zadziałać wtedy, gdy standardowe rozwiązania okażą się niewystarczające.

Druga publikacja „Barometr Lokalnego Kapitału Obywatelskiego” pozwala lepiej poznać potencjał obywatelski społeczności lokalnych. Jest to pierwsze w Polsce narzędzie stworzone z myślą o kompleksowym i cyklicznym badaniu kapitału obywatelskiego społeczności lokalnych. Badanie przeprowadzono na reprezentatywnej próbie 1010 dorosłych mieszkańców Polski. Pozwala ono odpowiedzieć m.in. na pytania o to, jak dobrze mieszkańcy znają funkcjonowanie swoich gmin, czy wierzą, że mogą wpływać na lokalne decyzje, dlaczego deklarowana gotowość do działania nie zawsze przekłada się na rzeczywistą aktywność oraz czego potrzebują lokalne wspólnoty, aby mieszkańcy stawali się ich rzeczywistymi współgospodarzami.

Wieczór Współpracy Lokalnej i „Gwiazdy Współpracy Lokalnej”

Ważnym elementem wydarzenia był również Wieczór Współpracy Lokalnej – przestrzeń do spotkań, rozmów i budowania relacji poza oficjalną częścią programu. W programie wieczoru znalazły się wystąpienia gości specjalnych. Ewa Woydyłło-Osiatyńska mówiła o tym, jak zachować spokój w czasach niepokoju, oraz jak radzić sobie z presją i lękiem. Ważnym punktem programu była rozmowa z siostrą Małgorzatą Chmielewską. Jej tytuł brzmiał „Majątek mam w dziurawych butach”, a siostra Chmielewska opowiadała o tym, jak dbać o siebie, pomagając innym.

Podczas Kongresu rozstrzygnięto także konkurs „Gwiazdy Współpracy Lokalnej”, w którym nagradzane są najlepsze praktyki współpracy organizacji społecznych i samorządów. W tegorocznej edycji zgłoszono 91 praktyk. Laureatami czterech kategorii zostali:

• Gwiazda Polarna: Stowarzyszenie Aktywni Razem – „Sieć NGO Rzeszów – Aktywni Razem”;
• Lokalny Satelita: Fundacja Pięknolesie – „Mobilny Senior”;
• Kometa Innowacji: Stowarzyszenie Młodych Historyków „Giganci Historii Garwolina” – „Szkolny i Lokalny Serwis Informacyjny «Piątka na Pięć»”;
• Konstelacja Wolontariatu – nagroda specjalna NIW-CRSO: Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego – „Młodzieżowe Centrum Wolontariatu – Miejsce dla Młodych”.

Nagrodę główną w wysokości 10 000 zł otrzymała praktyka „Sieć NGO Rzeszów – Aktywni Razem”.

Kongres wysoko oceniony przez uczestników

Wyniki ankiety ewaluacyjnej potwierdziły bardzo dobry odbiór wydarzenia. Ogólne wrażenie z Kongresu oceniono na 4,73/5, a organizację na 4,85/5. 85% respondentów uznało udział za przydatny w swojej działalności w dużym lub bardzo dużym stopniu. 97% wskazało, że warto organizować kolejne edycje, a 86% uznało, że Kongres sprzyja współpracy samorządów i organizacji pozarządowych.

Wyniki te, podobnie jak rozmowy prowadzone podczas obu dni, pokazują znaczenie tworzenia przestrzeni do wymiany doświadczeń i dobrych praktyk. Współpraca lokalna nie jest gotowym modelem, lecz procesem wymagającym zaufania, wiedzy, otwartości i gotowości do wspólnego działania.

Więcej informacji