Związek Miast Polskich od kilku lat walczy o to, by miasta mogły korzystać ze środków Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych. W ostatnim czasie przygotował raport dla Ministerstwa Infrastruktury na podstawie badań przeprowadzonych wśród miast członkowskich ZMP.

- Z raportu wynika, że miasta bardzo się starają jak najlepiej realizować zadania komunikacyjne, rozwijają transport zbiorowy również poza swoimi granicami. Co ważne, zapewniają nowoczesne, bezpieczne i przyjazne dla klimatu autobusy. Dlatego miejskie przedsiębiorstwa komunikacyjne powinny zostać uwzględnione od 2026 roku w Funduszu Autobusowym - mówi Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP.

Dzięki staraniom ZMP jest szansa na zmianę jeszcze w tym roku zapisów ustawy o Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej tak, by również miejskie przedsiębiorstwa komunikacyjne mogły korzystać ze środków funduszu.

Co wynika z badań?

W grudniu 2025 r. oraz styczniu 2026 r. Związek Miast Polskich przeprowadził dwa ogólnopolskie badania ankietowe dotyczące organizowania przez miasta publicznego transportu zbiorowego poza ich granicami administracyjnymi. Badania objęły lata 2020-25.

W pierwszym badaniu udział wzięły 62 miasta, w drugim – 126 miast, od największych ośrodków wojewódzkich, przez miasta średnie, po kilkutysięczne (w tym gminy miejsko-wiejskie).

Miasta pełnią kluczową funkcję w zapewnianiu mobilności nie tylko swoim mieszkańcom, ale całym obszarom funkcjonalnym, rośnie liczba miast, które organizują transport zbiorowy poza swoimi granicami i zwiększają siatki połączeń.

Miejskie budżety w dużej mierze finansują transport pozamiejski, mimo że znacząca część pasażerów pochodzi spoza granic administracyjnych miasta. To oznacza, że ich komunikacja jest w dużej mierze nastawiona na obsługę regionu, a nie tylko samego miasta.

Dziś blisko 25 proc. długości linii autobusowych (organizowanych przez miasta) leży poza granicami miast. Świadczy to o rosnącym popycie na ten rodzaj transportu zbiorowego i o tym, że to atrakcyjna dla mieszkańców obszarów wiejskich oferta miejskich przedsiębiorstw komunikacyjnych.

Warto podkreślić, że miasta podejmują decyzje o wydłużaniu linii autobusowych poza granice, mimo że opłaty pasażerów nie pokrywają wszystkich kosztów. Wydatki na organizację komunikacji pozamiejskiej, w latach 2022–2024 stanowiły około 11 proc. całości wydatków na organizację transportu zbiorowego miejskich przedsiębiorców komunikacyjnych.

Miasta najczęściej rozpoczynają komunikację poza swoim obszarem od uruchomienia 1–3 linii, jednak część (metropolie) rozwija siatkę połączeń do kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu linii.

Co ważne, transport zbiorowy organizowany przez miasta jest bezpieczny i oparty o nowoczesny tabor przyjazny środowisku.

Jak wynika z badań, łączne wydatki autobusowych przedsiębiorstw komunikacyjnych wzrosły od 2022 roku do 2024 o blisko 25%. Głównym czynnikiem są rosnące koszty paliwa, energii, wynagrodzeń oraz serwisu taboru.

W przeciwieństwie do wydatków, łączna liczba kilometrów przejechanych przez autobusy (tzw. wozokilometry) pozostaje na niemal niezmienionym poziomie. Oznacza to, że samorządy - mimo konieczności przeznaczania znacznie większych kwot na transport zbiorowy - starają się utrzymać dotychczasową ofertę przewozową.

Dziś blisko 25 proc. długości linii autobusowych (organizowanych przez miasta) leży poza granicami miast. Świadczy to o rosnącym popycie na ten rodzaj transportu zbiorowego i o tym, że to atrakcyjna dla mieszkańców obszarów wiejskich oferta miejskich przedsiębiorstw komunikacyjnych. Rozwój transportu publicznego poza miastami ogranicza wykluczenie komunikacyjne mieszkańców gmin leżących w obszarach funkcjonalnych miast.

Jak działa dziś Fundusz autobusowy

Środki Funduszu są przeznaczone na dofinansowanie zadań zapewnianiających funkcjonowanie przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej, z wyłączeniem komunikacji miejskiej. Dofinansowanie w maksymalnej wysokości 3 zł do 1 „wozokilometra” jest przyznawane w formie dopłaty do kwoty deficytu pojedynczej linii komunikacyjnej. Warunkiem dopłaty jest m.in. sfinansowanie ze środków własnych co najmniej 10 proc. ceny usługi.

hh