STANOWISKO ZARZĄDU ZWIĄZKU MIAST POLSKICH

w sprawie wdrażania Ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej

oraz realizacji Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej

Związek Miast Polskich podkreśla, że skuteczna realizacja nowych obowiązków nałożonych na jednostki samorządu terytorialnego wymaga zapewnienia odpowiednich narzędzi organizacyjnych, legislacyjnych i finansowych. Miasta są kluczowym ogniwem systemu ochrony ludności na poziomie lokalnym, dlatego dalsze działania związane z wdrażaniem ustawy oraz realizacją Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej powinny uwzględniać doświadczenia i potrzeby samorządów miejskich.

W ocenie Związku Miast Polskich skuteczny system ochrony ludności i obrony cywilnej powinien opierać się na partnerskiej współpracy administracji rządowej i samorządowej, stabilnych źródłach finansowania, jednoznacznym podziale kompetencji oraz konsekwentnym wzmacnianiu lokalnych zdolności reagowania kryzysowego.

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej

Związek Miast Polskich przypomina, że podczas prac nad ustawą strona rządowa deklarowała przygotowanie jednolitych rozwiązań organizacyjnych wspierających wdrażanie nowych przepisów, w tym katalogu towarów i usług kwalifikowanych do finansowania ze środków Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.

W związku z tym postulujemy opracowanie i wdrożenie ogólnokrajowego katalogu towarów i usług, który stanowiłby podstawę realizacji zakupów przez jednostki samorządu terytorialnego oraz umożliwiał prowadzenie zakupów skonsolidowanych przez urzędy wojewódzkie na podstawie zgłaszanych potrzeb samorządów.

Rozwiązanie takie pozwoliłoby ograniczyć konkurencję pomiędzy samorządami na rynku, zwiększyć efektywność wydatkowania środków publicznych, zapewnić jednolite standardy wyposażenia oraz uprościć prowadzenie Centralnej Ewidencji Zasobów Ochrony Ludności.

Jednocześnie postulujemy wdrożenie jednolitego i przewidywalnego mechanizmu przekazywania środków finansowych samorządom na realizację zadań wynikających z Progra­mu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej oraz zapewnienie możliwości wieloletniego planowania przedsięwzięć.

Infrastruktura ochronna i budowle ochronne

Nowe przepisy nakładają na samorządy obowiązki związane z tworzeniem, utrzymywaniem i modernizacją budowli ochronnych, miejsc ukrycia oraz miejsc doraźnego schronienia.

Zdaniem Związku Miast Polskich realizacja tych zadań wymaga przygotowania przez administrację rządową centralnego katalogu typowych projektów budowli ochronnych obejmujących schrony, ukrycia i inne obiekty zbiorowej ochrony. Projekty te powinny uwzględniać różnorodne warunki geotechniczne, urbanistyczne i przestrzenne występujące na terenie kraju.

Postulujemy również uruchomienie krajowego programu projektowania i produkcji modułowych schronów przez polskie przedsiębiorstwa, które mogłyby być dystrybuowane do gmin według przejrzystych kryteriów uwzględniających liczbę mieszkańców oraz wymagane ustawowo wskaźniki dostępności miejsc ochrony.

Jednocześnie wskazujemy, że koszty budowy i modernizacji budowli ochronnych przekraczają możliwości finansowe większości jednostek samorządu terytorialnego.

Dlatego niezbędne jest zapewnienie stabilnego, wieloletniego finansowania tych przedsięwzięć ze środków budżetu państwa oraz funduszy europejskich, bez konieczności angażowania wkładu własnego samorządów.

Postulujemy także:

• uproszczenie procedur wynikających z prawa zamówień publicznych dla inwestycji związanych z ochroną ludności i obroną cywilną,
• uproszczenie procedur wynikających z prawa budowlanego,
• umożliwienie realizacji budowli ochronnych bez konieczności wcześniejszego uwzględniania ich lokalizacji w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego,
• doprecyzowanie przepisów umożliwiających wpisywanie strategicznych inwestycji wieloletnich na listy wojewódzkie w uproszczonym trybie.

Współpraca instytucjonalna i potencjał podmiotów ochrony ludności

Związek Miast Polskich postuluje stworzenie systemowych rozwiązań wspierających współpracę administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi oraz wolontariuszami realizującymi zadania z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej.

Niezbędne jest również opracowanie systemu oceny zdolności operacyjnych organizacji społecznych oraz stworzenie narzędzi umożliwiających skuteczną koordynację wolontariatu przy zachowaniu zdecentralizowanego modelu zarządzania zasobami.

Jednocześnie postulujemy zwiększenie wsparcia finansowego dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych, które w wielu miastach i gminach stanowią podstawowy element lokalnego systemu reagowania kryzysowego.

System ostrzegania i komunikacji kryzysowej

Związek Miast Polskich wskazuje na konieczność stworzenia trwałych ram współpracy pomiędzy administracją publiczną a mediami publicznymi i komercyjnymi na potrzeby alarmowania oraz informowania ludności.

Postulujemy dalszy rozwój jednolitego, wielokanałowego systemu ostrzegania obejmującego radio, telewizję, komunikaty SMS, Cell Broadcast, aplikacje mobilne oraz inne środki komunikacji elektronicznej, umożliwiającego szybkie przekazywanie informacji w sytuacjach kryzysowych.

Zabezpieczenie ludności w pierwszych 72 godzinach sytuacji kryzysowej

Szczególnego doprecyzowania wymagają przepisy dotyczące odpowiedzialności za zapewnie­nie żywności, wody i leków dla ludności w pierwszych 72 godzinach od wystąpienia sytuacji kryzysowej.

W ocenie Związku Miast Polskich nie jest możliwe organizacyjne ani finansowe zapewnienie przez samorządy żywności dostosowanej do wszystkich indywidualnych potrzeb zdrowotnych mieszkańców oraz leków związanych z indywidualnymi terapiami.

Dlatego postulujemy jednoznaczne określenie w przepisach, że odporność ludności cywilnej stanowi integralny element systemu ochrony ludności, a każdy mieszkaniec powinien posiadać indywidualny zapas żywności, wody i leków pozwalający na funkcjonowanie przez co najmniej 72 godziny oraz zabierać go ze sobą w przypadku ewakuacji lub przemieszczenia do miejsca schronienia.

Edukacja dla bezpieczeństwa

Jeżeli państwo oczekuje od mieszkańców przygotowania się do samodzielnego funkcjono­wania przez pierwsze 72 godziny sytuacji kryzysowej, powinno jednocześnie zapewnić jednolity system edukacji w tym zakresie.

W związku z tym postulujemy przygotowanie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji we współpracy z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa ogólnopolskiego pakietu edukacyjnego dla ludności obejmującego materiały informacyjne, scenariusze spotkań, ćwi­czeń i szkoleń, narzędzia e-learningowe oraz gotowe programy działań edukacyjnych dla gmin.

Koszty realizacji tych działań, w tym koszty osobowe pracowników wykonujących zadania edukacyjne, powinny być finansowane z budżetu państwa.

Ochrona zasobów ochrony ludności

Związek Miast Polskich zwraca uwagę na konieczność wprowadzenia do ustawy o obronie Ojczyzny przepisów wyłączających spod świadczeń rzeczowych i osobistych zasoby przezna­czone do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej.

Niedopuszczalna jest sytuacja, w której sprzęt zakupiony przez samorządy na potrzeby ochrony ludności, w tym agregaty prądotwórcze, cysterny do przewozu wody pitnej, środki łączności czy pojazdy specjalistyczne, może zostać przeznaczony do realizacji innych zadań w momencie wystąpienia sytuacji kryzysowej.

Finansowanie kadr i realizacji zadań

Związek Miast Polskich postuluje dopuszczenie finansowania ze środków budżetu państwa kosztów osobowych związanych z realizacją zadań ochrony ludności i obrony cywilnej, w szczególności:

• tworzenia stanowisk specjalistów ds. ochrony ludności i obrony cywilnej,
• finansowania dodatków zadaniowych,
• organizacji szkoleń i podnoszenia kwalifikacji pracowników.

Ponadto postulujemy jednoznaczne umożliwienie przekazywania dotacji celowych bezpośrednio do spółek komunalnych realizujących zadania z zakresu infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwa publicznego i ochrony ludności.

Związek Miast Polskich podkreśla, że skuteczność systemu ochrony ludności i obrony cywilnej wymaga równoczesnego zapewnienia odpowiedniej infrastruktury ochronnej, stabilnego finansowania, wykwalifikowanych kadr oraz przygotowania obywateli do reagowania w sytuacjach kryzysowych.

Nakładanie na samorządy nowych obowiązków bez zapewnienia adekwatnych środków finansowych, organizacyjnych i kadrowych pozostaje sprzeczne z konstytucyjną zasadą adekwatności środków do powierzanych zadań publicznych. Dlatego wszelkie działania związane z wdrażaniem ustawy oraz realizacją Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej powinny być prowadzone w ścisłej współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego i ich organizacjami przedstawicielskimi.

Za Zarząd 

(-) Arkadiusz Chęciński

WICEPREZES ZWIĄZKU 

Załączniki:
STANOWISKO ZARZĄDU ZWIĄZKU MIAST POLSKICH w sprawie wdrażania Ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz realizacji Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej - PDF