Komisja Administracji ZMP na posiedzeniu 25 lutego w formule hybrydowej dyskutowała na temat konieczności przeprowadzenia kompleksowej i systemowej reformy zasad jawności oświadczeń majątkowych składanych przez osoby publiczne.

Głównym celem dyskusji było wypracowanie nowoczesnego modelu kontroli majątkowej, który zapewni równowagę pomiędzy zasadą transparentności życia publicznego a konstytucyjną ochroną prywatności i bezpieczeństwa osób pełniących funkcje publiczne. Choć instytucja oświadczeń majątkowych pozostaje istotnym elementem prewencji antykorupcyjnej, jej obecny model, oparty na powszechnej, trwałej i indeksowalnej publikacji danych w internecie, wymaga pilnej aktualizacji ze względu na nieadekwatność obowiązujących regulacji prawnych do występujących uwarunkowań technologicznych i związanych z tym zagrożeń.

Członkowie Komisji uznali, że obecny system publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej powstał w realiach, które nie uwzględniały zagrożeń związanych z automatycznym przetwarzaniem danych, agregowaniem oraz profilowaniem, co ułatwia inwigilację osób publicznych przez podmioty przestępcze. Powszechny dostęp do informacji o zasobach pieniężnych, kryptowalutach, czy mieniu ruchomym powyżej 10 000 zł (marka i rocznik pojazdów, biżuteria) stwarza realne ryzyko kradzieży, wymuszeń oraz oszustw inwestycyjnych, zagrażając bezpieczeństwu osób pełniących funkcje publiczne i ich rodzinom.

W opinii Komisji obowiązujący model jest niewspółmierny do celu regulacji i naruszający art. 31 ust. 3 (zasada proporcjonalności), art. 47 (prawo do ochrony życia prywatnego) oraz art. 51 Konstytucji RP, a także zasadę minimalizacji danych wynikającą z przepisów RODO. Istnieje również niezrozumiała dysproporcja w poziomie ochrony – funkcjonariusze służb mundurowych, specjalnych oraz żołnierze zawodowi korzystają z ochrony polegającej na niepublikowaniu ich oświadczeń majątkowych, podczas gdy osoby zatrudnione w samorządzie, pełniąc równie odpowiedzialne funkcje, są tej ochrony pozbawieni, co nie znajduje aksjologicznego uzasadnienia i w sposób nieuprawniony różnicuje sytuację prawną tych grup zawodowych.

Komisja uznała, że obowiązek prawny publicznego ujawniania statusu majątkowego oraz obawa przed stygmatyzacją i hejtem stanowią istotną barierę w podejmowaniu zatrudnienia w administracji samorządowej przez wysokiej klasy ekspertów i menedżerów, co również przekłada się na sposób realizacji zadań powierzonych samorządom.

Komisja Administracji wypracowała stanowisko, które będzie przedstawione Zarządowi na jednym z najbliższych jego posiedzeń.

Ustalono, że kolejne posiedzenie Komisji w formule online odbędzie się połowie maja.

(-) Jolanta Hałas
Zastępca dyrektora Biura
Związku Miast Polskich