Sukces przy „wuzetkach”

Chodzi o wskazywaną przez ZMP konieczność zmiany przepisów w projekcie ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (UD316), które dotyczą wydania decyzji o warunkach zabudowy. Obecnie, w przypadku braku planu miejscowego, o potencjalną zmianę zagospodarowania terenu, a także zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, zawnioskować może każdy (zgodnie z art. 63 pkt 1 ustawy). Dzięki propozycjom ZMP wprowadzono zmianę, zgodnie z którą decyzję o warunkach zabudowy można wydać wnioskodawcy, który ma prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane na terenie objętym wnioskiem. To spory sukces, zwracali uwagę eksperci ZMP i przedstawiciele Zarządu Związku. Do pozytywnej opinii Zarząd dołączył uwagę z miasta Wrocławia, w której zwrócono uwagę, że zaproponowany w art. 4 pkt 3 projektu ustawy sposób rozwiązania problemu ze strategiami nieposiadającymi polityki przestrzennej doprowadzi jednak do faktycznego usunięcia z systemu nowych polityk przestrzennych w strategiach, których opracowanie zostało wszczęte przed 24 września 2023 r., ale merytorycznie zostały sporządzone w zakresie przewidzianym przez nowelizację ustawy (z odpowiednim zakresem modelu struktury funkcjonalno- przestrzennej, ustaleniami i rekomendacjami itp.). W efekcie samorządy, które najszybciej zareagowały na nowy system planowania przestrzennego, poniosą konsekwencje proponowanej zmiany ustawy poprzez usunięcie formalnych powiązań między polityką przestrzenną a planami miejscowymi. W konsekwencji straci znaczenie również szereg merytorycznie prawidłowo sporządzonych polityk przestrzennych w strategiach oraz całkowicie zniknie presja na uchwalenie nowych strategii z polityką przestrzenną.

Środki na drogi dla miast wojewódzkich

Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP i pełnomocnik Zarządu ZMP ds. legislacyjnych przedstawił informację o pracach Komisji Wspólnej Rządu i ST oraz bieżących pracach legislacyjnych. Do najważniejszych spraw zaliczył trwające uzgodnienia dotyczące: wyłączania lokali mieszkalnych, podziału rezerwy, objęcia wsparciem z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych (FRPA) także komunikacji miejskiej, która kursuje w strefach podmiejskich. Mówił też skutecznym odpieraniu argumentów wnioskodawców pojawiające się wciąż nowych petycji postulujących zmniejszenie progu ważności referendum lokalnego. Samorządowcy z miast wskazywali natomiast na potrzebę interwencji w sprawie wyników naboru Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg 2026. Zdaniem prezydentów i burmistrzów z miast członkowskich ZMP, podział tych środków jest dyskusyjny i niezrozumiałe jest wykluczenie z niego miast wojewódzkich. M. Wójcik przekazał, że będzie rządowa propozycja legislacyjna do końca kadenecji, która zapewni dodatkowe źródło finansowania tych dróg.

Bezpieczniej na kąpieliskach

Zarząd pozytywnie zaopiniował projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo wodne (UC 123 – wersja z 4.02.2026), który ma charakter porządkujący i doprecyzowujący, a jego głównym celem jest dostosowanie przepisów krajowych do wymogów dyrektywy kąpieliskowej UE w zakresie: zarządzania jakością wody w kąpieliskach, informowania społeczeństwa oraz reagowania na krótkotrwałe zanieczyszczenia.

Tak sama opinię wydano wobec projektu o zmianie ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw oraz o zmianie ustawy – Prawo wodne (druk nr 2223), który ma dokończyć procedury wykupu nieruchomości rozpoczęte na podstawie tzw. ustawy powodziowej 3.0 (art. 17–21). Zgodnie z tą regulacją wykup zostanie sfinalizowany na dotychczasowych zasadach, bez dodatkowych formalności dla mieszkańców.

Członkowie Zarządu pozytywnie zaopiniowali ponadto projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (UD285), który uszczelnienia systemu leczenia trangranicznego.

Niezbędna ewaluacja ustawy o dochodach JST

W sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o dochodach JST (Polska 2050), który zakłada: zwiększenie powierzchni obszarów prawnie chronionych w Polsce, wzmocnienie ochrony przyrody przy zachowaniu zasady zrównoważonego rozwoju i sprawiedliwości społecznej oraz wprowadzenie realnej rekompensaty dla gmin, na terenie których znajdują się duże obszary chronione, ustalono, że opinia ZMP zostanie wydana po ewaluacji całego systemu finansowania JST. Zmiana bowiem dotyczy jednej wąskiej determinanty i zakłada przesunięcia w ramach subwencji, a taka jednostkowa ocena może zaburzyć całość ewaluacji.

Uwagi do zmian w CUS i w sprawach obywatelskich

Zarząd Związku zdecydował o przekazaniu uwag miast do autorów projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (nr UD294). Projekt ten m.in. wprowadza definicję usług społecznych, zwiększa przejrzystość systemu oraz elastyczność organizacyjną (ułatwienie przekształcania ośrodków pomocy społecznej w CUS, uproszczenie zasad zatrudniania kadry), dostosowuje oferty do realnych potrzeb mieszkańców i rozszerza zakres wsparcia. Reprezentanci miast zwracali np. uwagę na pewne niekonsekwnecje – CUS to zadanie fakultatywne, a program usług społecznych ma mieć charakter obowiązkowy. Gmina miałaby obowiązek uchwalenia programu, ale nie miałaby obowiązku powołania jednostki, która ten program realizuje. 

Taką samą decyzję (przesłanie uwag miast) podjęto wobec projektu ustawy o zmianie ustaw w celu optymalizacji niektórych procesów w zakresie spraw obywatelskich (UD329). Projekt zakłada m.in. usprawnienie weryfikacji danych w sprawach o nadanie obywatelstwa polskiego, a w kwestii dowodów osobistych np. możliwość przywrócenia ważności dokumentu unieważnionego omyłkowo, ograniczenie formalności i kosztów po stronie obywatela, zwiększenie bezpieczeństwa obrotu dokumentami tożsamości. Rozwiązanie dostosowuje przepisy do wymogów prawa międzynarodowego, w tym Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych. Uwagi z miast dotyczyły m.in. uregulowania kwestii wydania potwierdzenia w wersji papierowej dla osób wnioskujących, przesłania dowodu osobistego wraz z kopertą z PUK do innego organu gminy czy wydawania dowodu dla osób powyżej 70 roku życia na czas nieokreślony z zachowaniem ważności warstwy elektronicznej na 10 lat.

Wątpliwy mechanizm alokacji środków

Wstępną negatywną opinię wydano w stosunku do projektu ustawy o zmianie ustawy o lasach oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska (UD 108), który wprowadza mechanizm wpłat z Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Projektodawcy podają, że projekt ma na celu stworzenie trwałego mechanizmu finansowania ochrony przyrody w Polsce oraz, że odpowiada na wieloletni problem niedoboru środków i umożliwia skuteczną realizację ustawowych obowiązków, lepsze wykorzystanie funduszy unijnych oraz wzmocnienie systemu ochrony przyrody w obliczu rosnących wyzwań klimatycznych i środowiskowych. Samorządowcy dzielili się wątpliwościami dotyczącymi m.in. planów urządzania lasów, na które nie mają wpływu.

Adaptacja do zmian klimatu czy rozwój

Negatywnie zaopiniowano ponadto projekt rozporządzania MKiŚ ws. szczegółowego zakresu sprawozdania z monitorowania wdrażania działań adaptacyjnych do zmian klimatu oraz mierników monitorowania i wskaźników monitorowania zawartych w miejskich planach adaptacji. Celem projektowanego rozporządzenia ma być ujednolicenie zasad monitorowania miejskich planów adaptacji do zmian klimatu (MPA) w miastach powyżej 20 tys. mieszkańców. Aktualne propozycje wskazują na ryzyko konfliktu działań adaptacyjnych do zmian klimatu z planowanym rozwojem miast, a co najważniejsze nie uwzględniają ograniczonego zakresu realnych narzędzi pozostających w dyspozycji miast w zakresie parametryzowanych obszarów. Zastrzeżenia dotyczą np. wskaźnika zazielenienia miasta, który będzie opierał się na jednym z kosmicznych programów unijnych Copernicus. Jego celem jest zapewnienie pełnego, bezpłatnego i otwartego dostępu do danych i informacji na temat naszej planety oraz jej środowiska w oparciu o obserwację satelitarną Ziemi oraz analizy danych in situ (uzyskanych poza przestrzenią kosmiczną). Wskaźnik zazielenienia miasta nie może do 2030 roku się zmniejszyć, a program ten uznaje za teren zielony każdą działkę budowlaną i nie rozróżnia przecież struktury własnościowej obszarów. Dane te nie oddają też realnie, jak obecnie miasta są zazieleniane. Istnieje zatem duże prawdopodobieństwo, że gminy nie będą w stanie dotrzymać tego wskaźnika. Trzeba by pomyśleć może o innym wskaźniku. Przedstawiciele miast są również zdecydowanie przeciwni narzucaniu na samorządy sztywnych ram obowiązków sprawozdawczych. Związek czeka na uwagi z miast do tego projektu.

Pozytywnie o rozporządzeniach

Zasiadający w Zarządzie pozytywnie zaopiniowali projekty rozporządzeń: MKiŚ ws. sposobu przygotowania projektu planu obszarów przyspieszonego rozwoju instalacji odnawialnego źródła energii (ujednolicenie sposobu przygotowania i dokumentowania projektów planów obszarów przyspieszonego rozwoju OZE, MSWiA ws. szczegółowej organizacji krajowego systemu ratownictwa gaśniczego (aktualizację definicji zagrożeń, wprowadzenie obowiązku określenia szczegółowego sposobu sporządzania powiatowych i wojewódzkich planów ratowniczych oraz analiz zagrożeń i zabezpieczenia operacyjnego) oraz RM ws. maksymalnych kwot dotacji celowej udzielanej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i ćwiczeniowe (podwyższenie maksymalnych kwot dotacji celowej o 20% w stosunku do obecnych).

O oświacie i sprzedaży mieszkań komunalnych

Wiceprezydentka Gdyni, wiceprzewodnicząca Komisji Edukacji ZMP, Oktawia Gorzeńska zaprezentowała stanowisko Komisji z dnia 6 lutego br. Ustalono, że wyodrębnione z tego dokumentu postulaty systemowe, po przedyskutowaniu ponownym i korektach, zostaną przyjęte na jednym z następnych spotkań Zarządu. Przy okazji samorządowcy podnosili sprawę wzrastającego wskaźnika finansowania szkół niepublicznych.

Prezydenci i burmistrzowie z miast członkowskich rozmawiali także na temat projektu ustawy Lewicy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz ustawy o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkalnych (druk sejmowy 1318), który wydłuża z 2027 roku do 2029 roku prawo sprzedaży z bonifikatą lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Ich zdaniem, nie powinien obowiązywać taki zakaz sprzedaży, a decyzję o tym powinien podejmować wyłącznie samorząd i społeczność lokalna. To ograniczenie samorządności, które może generować niebezpieczeństwa dla JST (karencja 2029 spowoduje zalanie wnioskami, które będą procedowane kilkanaście lat).

W trakcie obrad w warszawskim Biurze ZMP Zarząd przyjął robocze sprawozdań Zarządu z działalności ZMP w 2025 r. oraz finansowe.

Joanna Proniewicz, rzecznik prasowa ZMP