- To był trudny rok, pełen wyzwań i niestety niespełnionych nadziei – powiedział Jacek Sutryk, prezes ZMP, prezydent Wrocławia.

Kluczowym wyzwaniem dla Związku był monitoring skutków nowej ustawy o dochodach JST. Choć nowe przepisy stanowią pożądaną zmianę systemową, gdyż w dużej mierze uniezależniają dochody podatkowe samorządów od koniunktury politycznej, to jednak pierwszy rok funkcjonowania ustawy ujawnił istotne problemy w zakresie przyjętych wskaźników i determinant. Stały się one szczególnie widoczne po opublikowaniu przez Ministerstwo Finansów kwot przeznaczonych dla JST na 2026 rok, które w wielu przypadkach wykazały znaczące i trudne do wyjaśnienia różnice względem roku 2025. Interwencje podjęte w tej sprawie przez Zarząd Związku zmierzają do uzupełnienia oszacowanego przez resort finansowania zadań w roku 2026 przynajmniej do wartości gwarantujących wzrost o poziom inflacji.

W dziedzinie finansów istotnym sukcesem Związku było nagłośnienie błędu w naliczaniu CIT dla JST, po interwencji miast Zagłębia Miedziowego w ramach Komisji Wspólnej Rządu i ST. W efekcie Ministerstwo Finansów przyznało, że nieprawidłowości w wyliczaniu udziału w tym podatku miały zasięg ogólnopolski i dotyczyły niemal wszystkich JST.

Nadal zasadniczym problemem pozostaje luka oświatowa, utrzymująca się na poziomie ponad 40 mld zł. ZMP wraz z pozostałymi korporacjami samorządowymi przez cały 2025 r. prowadził rozmowy z resortem edukacji w celu poprawy finansowania oświaty i uelastycznienia zasad tworzenia sieci szkół, jednak nie przyniosły one dotąd oczekiwanego przełomu.

Przez cały rok Związek aktywnie angażował się w prace nad wdrożeniem modelu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP), oczekiwanego przez gminy. Działania te zaowocowały publikacją korzystnych założeń ustawy w lutym oraz samego projektu ustawy w sierpniu ub.r. Projekt ten uwzględnia postulaty samorządów i stwarza szansę na odciążenie budżetów gminnych w zakresie systemów odbioru i zagospodarowania odpadów dzięki wpłatom od producentów opakowań. Niestety lobbing organizacji tych ostatnich, oparty na fałszywych przesłankach, zmierzający do uniknięcia kosztów zagospodarowania odpadów opakowaniowych i obciążenia nimi mieszkańców, wciąż blokuje prace legislacyjne. Jednym z priorytetów na rok 2026 będzie zabieganie o uchwalenie tej ustawy w zaproponowanym, korzystnym dla miast kształcie.

Związek uczestniczył również w pracach nad wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego Europejskiego Aktu o Wolności Mediów. Działania te podejmowano w kontekście zapowiadanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zakazu wydawania prasy przez samorządy. Opublikowany pod koniec roku projekt ustawy ostatecznie nie zawiera tego szkodliwego zapisu, jednak opinia Rzecznika Praw Obywatelskich oraz demagogiczne wystąpienia niektórych środowisk pozostają niekorzystne dla samorządów.

ZMP przedstawił własne założenia ustawy „miejskiej”, które przewidywały m.in. powrót do propozycji prof. Michała Kuleszy sprzed dwunastu lat, przewidującej możliwość tworzenia związków rozwojowych w obszarach funkcjonalnych, głównie (choć nie tylko) w aglomeracjach miejskich. Do osiągnięć mijającego roku należy zaliczyć także utrzymanie w 2025 roku tarczy energetycznej dla podmiotów wrażliwych, częściowe zmiany w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej, a także umożliwienie tworzenia śródmiejskich stref parkowania w gminach uzdrowiskowych.

- Liczba sukcesów, jakie odnieśliśmy w ubiegłym roku nie jest bynajmniej funkcją liczby działań, jakie podejmowaliśmy, a raczej „woli politycznej” rządzących – powiedział prezes Sutryk.

Na „wolę polityczną”, a raczej jej brak zwrócił uwagę goszczący w Gdyni były prezes ZMP, senator Zygmunt Frankiewicz. W swoim wystąpieniu przypomniał, że samorządy w ostatnich latach wspólnie przeszły przez wiele trudności, takich jak choćby pandemia covid czy fala uchodźców, która napłynęła do Polski po napaści Rosji na Ukrainę. Jednak – jak podkreślił – obecnie sytuacja samorządów jest wciąż bardzo trudna, a atmosfera dla rozwoju samorządności – zła. Mimo podejmowanych i zgłaszanych inicjatyw, które wzmacniałyby JST, brak jest owej „woli politycznej”, która pozwalałaby zrealizować rządzącym obietnice wyborcze. Najbardziej jaskrawym przykładem tego jest tom co dzieje się wokół zniesienia 2-kadencyjnościdla wójtów, burmistrzów i prezydentów. Mimo, że zostały opracowane dwa projekty legislacyjne w tej sprawie, oba utknęły w Sejmie i nic nie wskazuje na to, by w najbliższym czasie rozpoczęto nad nimi prace. – Aby któryś z nich został uchwalony potrzeba by dobrej koincydencji zdarzeń, na którą obecnie szanse są niewielkie – powiedział senator Frankiewicz. – Najwyraźniej zgoda partyjna jest ważniejsza niż dobro i siła państwa.

Niewątpliwym pozytywem, jaki Związek odnotował w minionym roku

, było zwiększenie aktywności komisji problemowych ZMP. Do pracy w nich swoich przedstawicieli zgłosiło 166 miast członkowskich. To 1140 osób, w tym 61 burmistrzów i prezydentów, 117 zastępców burmistrzów i prezydentów, 51 skarbników, 46 sekretarzy miast oraz 160 radnych, a także wielu pracowników merytorycznych zatrudnionych w urzędach  miast. Prezes podziękował wszystkim tym osobom za ich wiedzę i zaangażowanie, które jest wielkim wsparciem dla Zarządu ZMP.

Delegaci zebrani w Gdyni przyjęli Sprawozdanie prezesa oraz sprawozdanie finansowe za ubiegły rok. Uchwalili ponadto budżet na rok 2026.

Spotkanie było ponadto okazją do rozmowy o kondycji polskich miast i perspektywach na najbliższą i nieco odleglejszą przyszłość. Pretekstem do tego stał się opracowany przez zespół ekspertów i analityków ZMP draft Raportu o stanie miast, opracowany dla 2025 roku. Ma on stanowić diagnozę szans i wyzwań, przed którymi stoją miasta, powinien pokazać kierunki ich rozwoju i zawierać rekomendacje zarówno dla miast, jak i dla Związku. Podczas gdyńskiej prezentacji projektu raportu, przedstawiciele miast zostali zaproszeni do aktywnego uczestniczenia w powstawaniu opracowania; do przesyłania swoich uwag i wniosków, które będą uzupełnieniem propozycji ekspertów i podstawą ostatecznego raportu. – Chcemy pokazać w tym opracowaniu, co widać w roku 2025, co wydarzy się do końca kadencji, a także w dalszej perspektywie – powiedział Ryszard Grobelny, prezes Fundacji Miasto. – Raport o stanie miast ma być żywym tworem prezentowanym w postaci strony internetowej. Będzie nieustająco aktualizowany o wnioski i propozycje miast – dodał Andrzej Porawski, dyrektor Biura ZMP.

Dziś, w drugim dniu Zgromadzenia Ogólnego, goście spotkania przybliżą uczestnikom nowe uwarunkowania, z jakimi przyjdzie im się mierzyć w zarządzaniu miastami w nadchodzących latach (założenia nowej perspektywy finansowej UE, w tym plany dotyczące tzw. programu partnerstwa krajowego i regionalnego, a także projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast, w nawiązaniu do Strategii Rozwoju Kraju 2035 i programów jej realizacji). (epe)