Program Rozwój Lokalny. Fundusze Norweskie 2021-2028

Projekt predefiniowany pn. „Wzmocnienie potencjału instytucjonalnego miast w Polsce w zakresie kompleksowego rozwoju lokalnego z naciskiem na zrównoważony rozwój miast”

Program Rozwój Lokalny to największy Program w ramach 4. perspektywy finansowej Funduszy Norweskich i EOG w Polsce. Jego celem jest pomoc polskim miastom w podnoszeniu jakości życia mieszkańców, rozwijaniu dobrej jakości usług publicznych, lepszym wykorzystywaniu nowoczesnych technologii oraz przygotowywaniu się na wyzwania społeczne, gospodarcze, środowiskowe i związane z bezpieczeństwem.

Całkowita wartość programu: ponad 700 mln PLN, w tym 168 mln EUR z tzw. Funduszy Norweskich.

Operatorem Programu jest Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, a partnerami w realizacji projektów predefiniowanych – Związek Miast Polskich i Instytut Rozwoju Miast i Regionów (IRMiR).

Obecna nowa edycja programu została dostosowana do nowych uwarunkowań i powiązana z kierunkami rozwoju kraju określonymi projekcie w „Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku” oraz „Krajowej Polityce Miejskiej 2030”. Program Rozwój Lokalny łączy inwestycje infrastrukturalne z działaniami społecznymi, organizacyjnymi i edukacyjnymi. Jego wspólnym celem jest tworzenie miast bardziej przyjaznych mieszkańcom, sprawniej zarządzanych i lepiej przygotowanych na przyszłe wyzwania.

O dofinansowanie będą mogły ubiegać się miasta należące do dwóch grup: ośrodków subregionalnych i regionalnych aglomeracji miejskich, obejmujących mniejsze i średnie miasta, oraz metropolii i krajowych aglomeracji miejskich, czyli największych polskich miast.

Program składa się z trzech komponentów i będzie realizowany w drodze trzech naborów wniosków, ze wsparciem projektów predefiniowanych.

Nabory zostały podzielone na trzy ścieżki tematyczne przeznaczone dla różnej wielkości miast:

Zrównoważone Miasto (Nabór 1)

Będzie wspierać kompleksowe projekty ukierunkowane na tworzenie w Polsce bardziej zrównoważonych, odpornych i włączających społeczności.

Nabór jest skierowany do ośrodków subregionalnych oraz regionalnych aglomeracji miejskich.

• Budżet naboru: 314,5 mln zł

• Wartość dofinansowania dla pojedynczego projektu: od 8,5 mln zł do 14,8 mln zł

Komponent wspierany poprzez projekt predefiniowany realizowany przez ZMP

Więcej informacji

Inteligentne Miasto (Nabór 2)

Będzie wspierać projekty wdrażające w polskich miastach koncepcję Smart City 4.0, promujące wykorzystanie nowoczesnych technologii cyfrowych, partycypację obywatelską oraz zgodność z Celami Zrównoważonego Rozwoju ONZ.

Nabór jest skierowany do metropolii europejskiej, metropolii krajowych, metropolii ponadregionalnych oraz krajowych aglomeracji miejskich.

• Budżet naboru: 199,6 mln zł
• Wartość dofinansowania dla pojedynczego projektu: od 12,7 mln zł do 21,2 mln zł

Komponent wspierany poprzez projekt predefiniowany realizowany przez IRMIR

Więcej informacji

Odporne Miasto (Nabór 3)

Będzie wspierać projekty ukierunkowane na wzmocnienie odporności polskich miast poprzez usprawnienie zarządzania kryzysowego i gotowości na wypadek wystąpienia zagrożeń.

Nabór skierowany jest do metropolii europejskiej, metropolii krajowych, metropolii ponadregionalnych oraz krajowych aglomeracji miejskich.

• Budżet naboru: 199, 6 mln zł
• Wartość dofinansowania dla pojedynczego projektu: od 12,7 mln zł do 21,2 mln zł

Komponent wspierany poprzez projekt predefiniowany realizowany przez IRMIR

Więcej informacji

Opis projektu predefiniowanego pn. „Wzmocnienie potencjału instytucjonalnego miast w Polsce w zakresie kompleksowego rozwoju lokalnego z naciskiem na zrównoważony rozwój miast”

Projekt predefiniowany ZMP wspiera komponent „Zrównoważone Miasto (Nabór 1)”

Rozpoczęcie realizacji projektu predefiniowanego: 01 kwietnia 2026

Planowane zakończenie projektu: 31 marca 2031

Cele projektu i rola ZMP: Celem projektu predefiniowanego jest wzmocnienie potencjału instytucjonalnego miast uczestniczących w Programie Rozwój Lokalny poprzez dostarczenie im wsparcia doradczego, edukacyjnego, komunikacyjnego i sieciującego na wszystkich etapach cyklu programowego. Projekt ma zwiększyć zdolność miast do skutecznego reagowania na wyzwania i ryzyko poprzez poprawę jakości planowania, zarządzania, przygotowania dokumentów oraz wdrażania inwestycji miejskich, w tym lepsze stosowanie podejścia zintegrowanego i zarządzania ryzykiem.

Równolegle projekt buduje trwałą platformę współdziałania między miastami, umożliwiającą wymianę wiedzy, upowszechnianie dobrych praktyk, uczenie się przez doświadczenie oraz rozwijanie współpracy bilateralnej z partnerami norweskimi. Cele te realizowane są poprzez: wsparcie Operatora Programu w przygotowaniu dokumentów i procedur, działania edukacyjne (seminaria, webinary, tutoriale, warsztaty, konferencje), doradztwo indywidualne „na życzenie”, doradztwo strategiczne dla miast subregionalnych, działania informacyjne, rozwój platformy komunikacyjnej, organizację wizyt studyjnych, sieci wymiany doświadczeń, konkurs dobrych praktyk oraz publikacje wspierające wdrażanie rozwiązań miejskich. ZMP pełni rolę podmiotu wzmacniającego jakość wdrażania całego programu.

Na etapie przygotowywania wniosków wszystkie miasta wspiera Centrum Konsultacyjne, prowadzone przez Związek Miast Polskich we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej, Norweskim Związkiem Władz Lokalnych i Regionalnych oraz Instytutem Rozwoju Miast i Regionów. Zadaniem projektu predefiniowanego jest zapewnienie miastom kompleksowego wsparcia informacyjnego na wszystkich etapach przygotowywania projektów, ubiegania się o dofinansowanie oraz realizacji projektów z uwzględnieniem współpracy bilateralnej.

Istotnym wymiarem realizacji projektu predefiniowanego jest wspieranie współpracy bilateralnej miast polskich z samorządami norweskimi – w partnerstwie z Norweskim Związkiem Władz Lokalnych i Regionalnych. Będzie to polegało na wsparciu w nawiązywaniu kontaktów bilateralnych i w realizacji wspólnych projektów miast polskich i norweskich, oraz na wymianie doświadczeń między miastami polskim i norweskimi.

Szczegółowe działania Związku Miast Polskich (ZMP) i Norweskiego Związku Władz Lokalnych i Regionalnych (KS):

Związek Miast Polskich w partnerstwie z Norweskim Związkiem Władz Lokalnych i Regionalnych (KS) i we współpracy z IRMIR (beneficjentem projektu predefiniowanego nr 2) – będzie wspomagał Operatora Programu oraz miasta uczestniczące w programie – zarówno na etapie przygotowania i prowadzenia naboru, jak i na etapie realizacji projektów – w formie działań doradczych, komunikacyjnych i organizacyjnych wspierających kompleksowo realizację Programu Rozwój Lokalny – poprzez realizację następujących szczegółowych działań:

• Działanie 1: Pomoc doradcza dla Operatora Programu, w tym w przygotowaniu dokumentów niezbędnych do ogłoszenia naboru, w szczególności w zakresie pomocy publicznej, a także w etapie oceny złożonych wniosków – poprzez weryfikację występowania pomocy publicznej w ramach działań objętych złożonymi wnioskami, a także pomoc w weryfikacji zgodności złożonych wniosków z warunkami pomocy publicznej. W kolejnych etapach realizacji programu doradcy ZMP i KS będą służyć Operatorowi Programu wsparciem w formie analiz i wiedzy eksperckiej w opracowaniu i stosowaniu dokumentów, które będą podstawą do realizacji projektów. Podczas realizacji programu eksperci ZMP i KS będą wspierać Operatora Programu konsultacjami i analizami zgodnie z pojawiającym się zapotrzebowaniem. Funkcjonować będzie Centrum Konsultacyjne, a doradcy ZMP będą przygotowywali do uzgodnień z OP propozycje odpowiedzi na pytania uczestników Programu, oraz będą zbierać i konsolidować dane o stanie osiąganych wskaźników przez poszczególne miasta.

• Działanie 2: Działania edukacyjne dla miast na etapie przygotowywania wniosków aplikacyjnych. Ich celem będzie pomoc miastom w wyjaśnieniu wątpliwości jakie mogą się u nich pojawiać w związku ze stosowaniem regulaminu naboru oraz osiągnięcie przez miasta jak najwyższej jakości składanych aplikacji w kontekście ich potrzeb oraz wyzwań rozwojowych jakie przed nimi stoją. Szczegółowe poddziałania, jako wspólny wysiłek doradców polskich i norweskich, obejmą: przygotowanie szczegółowej koncepcji i materiałów edukacyjnych dla tej fazy projektu, zorganizowanie i przeprowadzenie min. 4 stacjonarnych spotkań informacyjnych, udział w przygotowaniu i przeprowadzeniu warsztatów dot. norweskich i polskich metod oceny ryzyka – jako element wspomagający jakość wniosków składanych przez miasta w komponencie nr 3 „Miasto odporne”, 3 webinary tematyczne na tematy istotne dla wnioskodawców, co najmniej 7 sesji pytań i odpowiedzi w formie online dotyczących wyjaśniania niejasności jakie mogą się pojawiać w miastach w trakcie przygotowania wniosków. Udział doradców norweskich z KS będzie zapewniony zawsze tam, gdzie może dać „wartość dodaną” dla realizacji projektu.
  Ponadto zaplanowano przygotowanie min. 5 tematycznych samouczków (tutoriali), np. dotyczących kwestii wynikających z regulaminu, stosowania zasad horyzontalnych czy instrukcji wypełniania formularzy wniosków, itp., które będą uzupełniać doradztwo realizowane w postaci spotkań stacjonarnych i online. Materiały edukacyjne przygotowane w tej fazie projektu będą, po ich opracowaniu, stale udostępniane uczestnikom programu na dedykowanej platformie informacyjnej predefiniowanego dla miast (https://norweskiedlamiast.pl/), a proces edukacyjny będzie przedmiotem okresowej oceny, z której raporty będą przekazywane do Opratora Programu, wraz z ewentualnymi sugestiami niezbędnych korekt lub propozycjami podjęcia działań uzupełniających.

• Działanie 3: Działania informacyjne i komunikacyjne – wsparcie Ministerstwa w przepływie informacji do miast uczestniczących w naborze i potem w realizacji projektów, które uzyskają dofinansowanie (organizacja warsztatów informacyjnych po ogłoszeniu naboru, stałe informacje na dedykowanej stronie www i w innych kanałach informacyjnych ZMP oraz w prasie samorządowej). Będzie to służyło informowaniu o naborze i jego warunkach, będzie służyło promocji programu Rozwój Lokalny (wszystkich 3 komponentów), a szerzej promocji Norweskiego Mechanizmu Finansowego i współpracy polsko-norweskiej. Powstanie i będzie funkcjonować platforma komunikacyjna dla miast uczestniczących w naborze, poprzez którą miasta będą miały dostęp do usług Centrum Konsultacyjnego. Doradcy norwescy będą uczestniczyć w działaniach komunikacyjnych projektu na terenie Norwegii i Polski, w tym w konferencji inicjującej projekt w Warszawie, oraz w ramach jednego ze spotkań networkingowych doradcy norwescy przeprowadzą seminarium poświęcone przygotowaniu miast do efektywnego przekazywania wyników bieżącej edycji programu RL. Partner norweski będzie prowadził stałe informowanie norweskich samorządów na temat przebiegu programu RL i możliwości włączenia się gmin norweskich w jego realizację.

• Działanie 4: Współpraca bilateralna. Jednym z priorytetów programu Rozwój Lokalny jest współpraca bilateralna miast norweskich i polskich. W działaniu tym główna rolę będzie odgrywał Norweski Związek Władz Lokalnych i Regionalnych (KS), ale doradcy ZMP będą wspierać KS na wszystkich etapach realizacji projektów. Kluczowym zadaniem KS w tym działaniu, realizowanym we współpracy z ZMP, będzie poszukiwanie i łączenie w pary miast norweskich i polskich. Zadanie to obejmuje fazy poszukiwania partnerów, wspierania komunikacji miast w celu nawiązywania współpracy partnerskiej oraz pomocy w realizacji umów partnerskich. Wymaga to szeregu działań organizacyjnych, a często zapewnienia tłumaczenia spotkań na etapie przed podpisaniem umów. Praktyczne działania obejmą m.in. organizację i realizację czterech seminariów stacjonarnych (z udziałem doradcy ZMP) oraz dwu seminariów internetowych dla norweskich gmin w celu zachęcenie gmin norweskich do udziału w programie jako partnerzy miast polskich. Ponadto, po wyborze miast finalistów strona norweska, we współpracy z ZMP zorganizuje trzy wizyty studyjne pracowników polskich miast w Norwegii, oraz pięć wizyt studyjnych dla pracowników i burmistrzów miast norweskich w polskich miastach w trakcie trwania programu.

• Działanie 5: Doradztwo dla miast w formule „na życzenie”. Wszystkie miasta, które otrzymają dotację będą mogły wystąpić do Ministerstwa o doradztwo indywidualne czy pomoc w jakiejś konkretnej sprawie (np. organizacji warsztatów, prowadzenia spotkań i konsultacji, wykonania analiz czy aktualizacji dokumentów lub szkoleń /doradztwa z zakresu rozwoju instytucjonalnego), która będzie im potrzebna do realizacji ich projektów, podniesienia efektywności i osiągnięcia ich trwałości. ZMP i KS będą przygotowane do dostarczenia takiego zindywidualizowanego doradztwa i pomocy dla miast.

• Działanie 5a: Doradztwo strategiczne dla miast, zaproszonych do naboru. Na wniosek Ministerstwa projekt predefiniowany akcentuje rolę miast subregionalnych w utrzymaniu i rozwoju policentrycznej sieci miast. Donorzy wyrazili zgodę, aby miasta subregionalne zaproszone do naboru mogły poprosić o pomoc doradców projektu w zakresie planowania strategicznego. Może to dotyczyć np. w aktualizacji strategii ponadlokalnej lub innych dokumentów strategicznych i operacyjnych – tak aby miasta subregionalne było dobrze przygotowane do skutecznego świadczenia usług mieszkańcom tych subregionów. Celem jest zapewnienie, aby cały subregion (w tym tereny wiejskie) był atrakcyjnym miejscem zamieszkania, stanowiąc faktyczną alternatywę dla osób młodych i aktywnych wobec przenoszenia się do największych miast w kraju, ponieważ to pogłębia depopulację miast i gmin, poza największymi ośrodkami miejskimi w kraju.

• Działanie 6: Działania edukacyjne dla miast będą realizowane także na etapie oceny złożonych aplikacji oraz na etapie wdrażania projektów, które uzyskają dofinansowanie. Odbiorcami wiedzy przekazywanej w formie online będą nie tylko miasta, które otrzymały finalnie dofinansowanie w konkursie (choć do nich jest głównie skierowany), ale także te, które realizują swojej programy rozwoju lokalnego z innych środków. Działania te będą realizowane w oparciu o sukcesywnie przygotowywane materiały, m.in. poprzez:

- seminaria i warsztaty tematyczne (stacjonarne i online) z udziałem doradców polskich i norweskich, m.in. w zakresie analizy ryzyka (dla miast z komponentu rozwoju zrównoważonego), czy też tematyki praktycznego stosowania „fundamental rights”, na których będzie prezentowana wiedza i doświadczenia z Norwegii zestawione z doświadczeniami z Polski.

- po zatwierdzeniu wyników naboru projekt predefiniowany rozszerzy paletę działań edukacyjnych o konferencje tematyczne, funkcjonowanie Sieci Wymiany Doświadczeń w różnych obszarach działania samorządów miejskich, wizyty studyjne w różnych samorządach dla uczestników programu, a także organizację corocznych spotkań networkingowych miast realizatorów projektów i przedstawicieli OP. W części z nich będą uczestniczyć doradcy norwescy. Wszystko to będą formy „wspólne/zorganizowane” pomocy doradczej, których pogłębieniem będą mogły być formy indywidualne – opisane w działaniach 5 i 5a – w oparciu o zapotrzebowanie zgłoszone przez konkretne miasta..

• Działanie 7 – Fora Rozwoju Lokalnego. Projekt predefiniowany przewiduje organizację w ciągu 5 lat realizacji przeprowadzenie (około) 28 seminariów online z serii Forum Rozwoju Lokalnego – na tematy które są przedmiotem zainteresowania programu RL – z wykorzystaniem przykładów polskich i norweskich. Obejmą one zagadnienia będące przedmiotem wszystkich 3 komponentów programu; miasto zrównoważone, miasto inteligentne i miasto odporne. Eksperci i samorządowcy norwescy wezmą udział w co najmniej 4 seminariach on-line i 4 seminariach w trybie hybrydowym w Polsce, pozostałe będą prowadzone w j. polskim bez tłumaczenia.

• Działanie 8 – Organizacja ogólnokrajowego konkursu „Lider zarządzania w samorządzie” prezentującego doświadczenia i osiągnięcia miast w kraju w 3 obszarach – zrównoważonego rozwoju, miasta inteligentnego i miasta odpornego. Coroczna edycja konkursu będzie się kończyć Galą rozdania nagród. Wezmą w niej udział przedstawiciele MFiPR, IRMiR, ZMP i KS. Wiedza wygenerowana w ten sposób będzie przedmiotem upowszechniania wśród wszystkich zainteresowanych miast. Nagrodami w konkursie będzie uczestnictwo w wyjeździe studyjnym do Norwegii, zorganizowanym przez KS i ze wsparciem ZMP.

• Działanie 9 – Opracowanie publikacji zawierającej najlepsze praktyki i wnioski z realizacji komponentów miasta odpornego. Przedstawiciele ZMP i KS będą aktywnie uczestniczyć w przygotowaniu i wydaniu publikacji (zestawu narzędzi/wytycznych) zawierającej najlepsze praktyki i wnioski w zakresie odporności miast.

Oficjalna strona Programu Rozwój Lokalny